Centre for Internet and Society

How to do GuerillaGLAM

subha — 2015-05-28T15:30:15Z

A proposal titled How to do GuerrillaGLAM" that I had submitted for the Wikimania 2015 has been accepted. I will be presenting this on July 18.

See the details on Wikipedia page. Click to view the programme schedule.

Submission no. 5008

Title of the submission: How to do GuerillaGLAM

Type of submission (discussion, hot seat, panel, presentation, tutorial, workshop): Presentation

Author of the submission: Subhashish Panigrahi

E-mail address: psubhashishgmail.com

Username: psubhashish

Country of origin: India

Affiliation, if any (organisation, company etc.): Centre for Internet and Society, Bengaluru, India

Personal homepage or blog: psubhashish.com

Abstract

Building partnership with GLAM institutions is a great way of funneling the cultural content acquisition and bringing open access to such valuable data. But it is not that easy given the complications each country has in terms of formal agreement, organizational framework, etc. This presentation will detail about the learning curve of institutional partnership building, leveraging personal contacts in small scale GLAM projects and bringing in several indie-projects to cut implication cost, and execute low-cost models.

During this presentation I will present two case studies of contrasting nature: India's first GLAM project at the National Crafts Museum, New Delhi, and various small-scale collaborative projects. Where the first one would have learning from the six months long project, the second one will draw inspirations from many initiatives that have really no cost or low cost implication and less implementation time involved. At times, institutional collaborations become liabilities and labor intensive with low Return on Investment. Training staff and implementing GLAM projects are not always easy and retaining contributors is a challenge. Alternatively GuerrillaGLAM could be thought of when having a Wikimedian-in-Residence is not feasible. This presentation will be useful for those who can mobilize a small team of volunteers equipped with digital camera, access to local cultural institutions and some level of expertise of curating data. Making documentaries and building narratives based on acquired content to creating learning resources and promotional materials will be another aspect of this presentation. building partnerships with many federal or private institutions also needs sustained long-term engagement and volunteer time is not always enough to devote for a long term GLAM project. This presentation will detail about going the guerrilla way to acquire data from GLAM institutions. This will involve low cost models, leveraging various factors, and getting the most out from cultural institutions where collaboration and long term engagement has high cost and time implications.

Track: GLAM Outreach

Length of session (if other than 30 minutes, specify how long): 30 minutes

Will you attend Wikimania if your submission is not accepted?: Yes

Slides or further information (optional)

Special requests

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/how-to-do-guerilla-glam

Odia Wikipedia Set to Celebrate 13 Years of Volunteer Contributions

subha — 2015-08-22T16:54:53Z

Odia Wikipedia, one of the first of several Indian language Wikipedia projects, is ready to celebrate 13 glorious years of free knowledge contribution on June 3.

Read the original post published by Global Voices on May 31, 2015 here. For event details click here: https://or.wikipedia.org/s/sml

Beginning in 2002 — a year after the world's largest online encyclopedia, the English Wikipedia, was launched — Odia Wikipedia has grown to be the largest content repository in the Odia language available in Unicode* on the Internet.

With about 17 active editors (also known as “uikiali”) spread across various parts of India and abroad, and over 8,800 articles, the project has become more than just an encyclopedia. The voluntary editor community has put its efforts into acquiring valuable Creative Commons (CC) licensed content by lobbying copyright holders/authors to relicense copyrighted content under CC licenses.

It has also engaged with over 2,000 people by organizing various outreach programs including the globally accredited pedagogic program the Wikipedia Education Program (WEP).

For its 13th anniversary the community is planning to release a character-encoding converter that promises to unlock massive amounts of content from government portals as well as journals, newspapers and magazines that have their content in non-Unicode character encoding that prevents user searching and reuse of digital-based content.

Odia language is spoken by more than 40 million people in the Indian state of Odisha (the 9 ^th largest Indian state by territory), its neighboring states and the Odia diaspora living outside India.

With over 5,000 years of literary heritage, it has been recognized as one of the oldest South Asian languages and has been given the status of a “classical language” by the Indian government.

However, the language has not gathered as much traction in terms of online presence as it might have.

Almost all the online newspapers in Odia are available either in non-Unicode and proprietary encoding systems, or as images. This makes them completely invisible as far as a search engine is concerned.

The same goes for the state government's official portals that either lack Odia-language content or have content in legacy encoding systems. To address these issues, a bunch of character encoding converters that convert text typed using various non-Unicode encoding systems to Unicode are incorporated on Odia Wikipedia.

With this new tool, the community aims at a mass conversion of content from all available sources — from newspapers and magazines to government journals and portals — into Unicode, so this content can be used in order to enrich Odia Wikipedia and generally improve the language's reach online.

Odia Wikipedia was not content-rich until the beginning of 2011, when editor activity began to pick up.

Since then it has expanded its content massively, with topics ranging from the essentials of medical science to the cuisine of Odisha.

The growth in readership of the project is a great example of how content is driving the internet. A project that was virtually unknown a few years back with monthly page views in the low thousands recorded 8,08,834 page views in March 2015 alone.

The Wikimedia community is gathering in Odisha's capital Bhubaneswar this June 3 to celebrate Odia Wikipedia becoming a teenager.

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/global-voices-may-31-2015-subhashish-panigrahi-odia-wikipedia-set-to-celebrate-13-years-of-volunteer-contributions

Wikipedia Campus at Oxford College

subha — 2015-05-27T14:22:44Z

CIS-A2K collaborated with the Oxford College of Engineering, Bommanahalli, Bangalore on April 24, 2015 for introducing Wikimedia projects at their institution. Radhakrishna, a senior Wikimedian from Bangalore provided the crucial introduction and worked closely with the A2K team in conducting all the activities.

Team A2K learnt valuable lessons regarding committing resources and building short term partnerships with higher education institutions. It was noted that the students showed high level of interest but due to the extremely busy academic calendar, activities could not be conducted as per the original plan.

Selected students from Oxford College of Engineering were given hands on training for two weeks (April-May) on various Wikimedia projects and were initiated into Wikisource as an evaluative activity. The diverse group of students presented the A2K team an opportunity to discuss various language projects and prepare a plan for engaging the students after the intensive training comes to an end.

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/wikipedia-campus-at-oxford-college

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପାଇଁ ଡିଜିଟାଲ ଅସୁବିଧା

subha — 2015-05-27T15:22:31Z

This paper was presented at the 2nd National Language Seminar by CIS-A2K Pogramme Officer Subhashish Panigrahi. In the paper, Panigrahi discusses about the hindrances of mass use of Odia language on the internet and how that is impacting in overall contribution of people in the language.

He further elaborates on the major content repositories like Odia Wikipedia that have the potential to drive the bandwagon of an old and rich language like Odia online which is otherwise ceased because of the lack of contribution. Click to download the file.

"ଭାଷାସବୁ ଭାଷାଙ୍କୁ ମାରନ୍ତିନି; ଭାଷାଭାଷୀମାନେ ମାରନ୍ତି' କହିଥିଲେ ଜଣାଶୁଣା ଭାଷାବିଦ ସାଲିକିକ ମୁଫଉଇନ । ଅନେକ ଡରନ୍ତି ଜଗତରେ ଆଜି ଜିଇଁଥିବା ୬,୭୦୦ଭାଷା ମରିମରି ଆଉ ଶହେବର୍ଷ ପରେ ୨୦୦ ହୋଇସାରିଥିବ । ଭାଷା ତଳେ ଭାଷାର ସମାଧି ଲଭିବାର ମୂକସାକ୍ଷୀ ନିକଟ ଅତୀତ । ଅନେକ ଭାଷା ରାଜଭାଷା, ରାଜନୈତିକ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ପାଇଥିବା ଭାଷାର ମଙ୍ଗ ଧରିଥିବା ମୁଣ୍ଡିଆଳମାନଙ୍କ ଅଦଉତିରେ ମୁଣ୍ଡଟେକି ଭବିଷ୍ୟତର ଆଲୋକ ଦେଖିାରିନାହାନ୍ତି । ତେବେ ଅନେକ ଭାଷା ଅନାଦରରୁ, ରାଜନୀତିକ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ଶିକାର ହୋଇ ଧୀରେ ଧୀରେ ସାଧାରଣ ବ୍ୟବହାରରୁ ହଜି ଯାଆନ୍ତି । ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ପାଇଲାଣି ଯେବେ ଆମକୁ ଆଉ କୂପମଣ୍ଡୁକ ହୋଇ ନିଜ ଦେଶ ଭିତରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହିଲେ ଚଳିବ ନାହିଁ । ଆମ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ସ୍ଥିତି ଏବେ ଜଗତ ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ କେଉଁଠି ତା' ବିଚାରିବା ବେଳ ଆସିଲାଣି । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ପୁରୁଣାପଣ ଉପରେ ଆଉ କାହାର ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ତେବେ ସନ୍ଦେହଟି ଆମ ଭାଷାର ବ୍ୟାବହାରିକ ଦିଗ ଉପରେ । ଭାଷାଟି ଲୋକତୁଣ୍ଡରେ ଯେତେ ଅଧିକ କଥିତ ହେବେ ତା' ଖାଦି ସେତେ ବଢ଼ିବ । ପୁଣି ସମାଜର ମୁଣ୍ଡିଆଳମାନେ ଯେବେ ସେ ଭାଷାକୁ ଶାସନ, ବଣିଜ ଆଉ ସବୁଠି ବ୍ୟବହାର କରିବେ ସେ ଭାଷା ସେତେ ବଳୁଆ ହେବ । ଆମ ପାଇଁ ସମାଜର ଉଚ୍ଚ ବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କ ଦେଇ ଓଡ଼ିଆ କହାଯିବାଟି ଏକ ବଡ଼ ବାଧକ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଛି । ଆମ ଚାରିପାଖେ ଅନେକ ଉଞ୍ଚା ଗଛ ହେଲେ ଆମେ ଯେ ଛାଇରେ ଏକଥା କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ । ୫୦୦ରୁ ଅଧିକ ବର୍ଷକାଳ ଓଡ଼ିଶା ପରାଧୀନ ହୋଇ ନ ରହନ୍ତା କି ଆମ ଭାଷାର ଯଥେଷ୍ଟ ପରେ ଜନମିଥିବା ନୂଆ ଭାଷାମାନେ ଆମଠୁ ଅଧିକ ବଳୁଆ ହୋଇ ଆମ ଉପରେ ହାକିମାତି ନ ଦେଖାନ୍ତେ । ଏବେ ଓଡ଼ିଶା ଗରିବ ରାଜ୍ୟ ବୋଲି ଯେଉଁ ଅପପ୍ରଚାରଟି କରାଯାଇଛି ଦୀର୍ଘ କେତେ ବର୍ଷ ଧରି ତା' ସକାଶେ ଲୋକଙ୍କ ଭିତରେ ନାହିନଥିବା ହୀନମନ୍ୟତା । ଆଉ ବଲିଉଡ଼ ଭଳି ଅର୍ଥକାରୀ ମିଡ଼ିଆ ପ୍ରଭାବରେ ଓଡ଼ିଆ ମିଡ଼ିଆର ପ୍ରଭାବ ଜନମାନସରେ ଖୁବ କମ ପଡ଼େ । ଏକ କାଳେ ଓଡ଼ିଆ ସିନେମା ଯେଉଁ ବଲିଓଡ଼ ସହିତ ସମତାଳେ ଗତି କରୁଥିଲା ବୋଲି ଆମେ ଆଜି ସିନେମାକୁ ଛି ଛାକର କରୁ ସେ କେବଳ ପ୍ରହେଳିକା । ଯେଉଁମାନେ ହିନ୍ଦୀ ସିନେମା ତିଆରି କରୁଥିଲେ ତା'ର ପ୍ରଭାବ ସିଧାସଳଖ ଓଡ଼ିଆ ଓ ବାକି ଭାଷା ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିଲା । ଲୁଗା ପିନ୍ଧା ହେଉ କି ସଂଳାପ ସେସବୁରେ ଏକ କୃତ୍ରିମତା ବାରିପଡ଼େ । ତେବେ ଅନେକ ନିଆରା ଚିଜ ସେଥିରେ ଖଞ୍ଜାଥିଲା ଯାହା ଆଜି ଆଉ ନାହିଁ । ଆମ ମିଡ଼ିଆରେ ଏବେ ଖୁବ କମ ଭାଗ ଖାଣ୍ଟି ଓଡ଼ିଆପଣ ଅଛି, ବାକି ସବୁ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମିଡ଼ିଆରୁ ଚୋରାଯାଉଛି । ମିଡ଼ିଆର ବଡ଼ ଦେଖଣାହାରୀ ହେଲେ ଯୁବସମାଜ । ଏଇ କିଛି ବର୍ଷ ଭିତରେ ପ୍ରଚାର ଚାଲିଲା ଯେ ହିନ୍ଦୀ ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରଭାଷା ଆଉ ଏହା କହୁଥିବା ଲୋକେ ଆସି ଏବେ ୪୦ ଭାଗରେ ପହଞ୍ଚିଲେଣି । ଏ ମିଛ ପ୍ରହସନ ପାଇଁ ସରକାର କିଛି ପରିମାଣରେ ଦାୟୀ ଆଉ ବାକି ଶ୍ରେୟ ଲାଭଖୋର ବେପାରୀଙ୍କୁ ଯାଏ । ଏମାନେ ହେଲେ ମିଡ଼ିଆକୁ ନେଇ କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କାର ବେପାର କରୁଥିବା ବେପାରିଏ । ଏ ଦେଶେ ଇଂରାଜୀ ଭଳି ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରର ଖାଦିଥିବା ଭାଷାକୁ ଆମ ଜାତୀୟତାବାଦର ବିରୋଧୀ, ଉପନିବେଶବାଦର ସ୍ମାରକ କହି କେଇ ଶହ ବର୍ଷ ତଳେ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ପାରସିକଙ୍କ ଭାଷାରୁ ତିଆରି ଏକ କୃତ୍ରିମ ଭାଷାକୁ ଲଦିଦିଆଗଲା ଭାରତର ରାଜଭାଷା କରି । ଏହାର ଶିକାର ଉଣାଅଧିକେ ସବୁ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ତଥା ଆମ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶର ଭାଷାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଛି । ତେଣୁ ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ ପଇସା ଭାଷା ହେବା ଦୂରୁହ ହୋଇପଡ଼ିଛି । ଆମ ଭାଷା ଏବେ କେବଳ ସାହିତ୍ୟ ଭିତରେ ସୀମିତ ବୋଲି ମୋଟାମୋଟି କହିହେବ । ତେବେ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ଆସି ହେଲାଣି ପିଢ଼ି ଅସମତା, ଆମ ବୁଢ଼ାମାନେ କିଛି ପରିମାଣରେ ଓଡ଼ିଆକୁ ଧରି ରଖିଥିବା ବେଳେ ପିଲାଏ ଫିଙ୍ଗିବା ଆରମ୍ଭିଲେଣି । ଏଥିପାଇଁ ବଡ଼ମାନଙ୍କ ଭୂମିକା ଖୁବ ଅଧିକ । ପିଲାଙ୍କୁ ଇଂରାଜୀ ମିଡ଼ିଅମ ସ୍କୁଲରେ ଛାଡ଼ିଲେ ଓଡ଼ିଆ ଯେ ଅଛୁଆଁ ଏମିତି ଏକ ଧାରଣା ଦେବା ପ୍ରତି ଅଭିଭାବକ ପାଖେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରିବା:

ମୋବାଇଲ, କମ୍ପୁଟର ଓ ଟାବଲେଟ ଆଦିରେ ସହଜେ ଓଡ଼ିଆ ଟାଇପ କରିହେବ । ତେବେ ଗୋଟିଏ କଥା ଜାଣିବାକୁ ପଡ଼ିବ ଯେ ଆକୃତି, ଶ୍ରୀଲିପି, ଲିପ-ଅଫିସ ଆଦି ବ୍ୟବହାର କରି ଓଡ଼ିଆ ଲେଖିଲେ କମ୍ପୁଟରରେ ସେ ଫଣ୍ଟସବୁ ଇନଷ୍ଟଲ ହୋଇଥିଲେ କେବଳ ଜଣେ ପଢ଼ିପାରିବ । ତେବେ ଏସବୁ ପୁରୁ୍ଣାକାଳିଆ ହୋଇଥିବାରୁ ସେଥିରେ ଇମେଲ, ଫେସବୁକ ବା ୱେବସାଇଟ କଲେ ବାକିମାନେ ପଢ଼ିପାରିବେ ନାହିଁ । ଏସବୁ ଫଣ୍ଟରେ ୱେବସାଇଟ କଲେ ଗୁଗୁଲ ସର୍ଚରେ ଓଡ଼ିଆ ଆସିବ ନାହିଁ । ଅନେକ ଓଡ଼ିଆ ଲେଖା ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଆକୃତି, ଶ୍ରୀଲିପି ଓ ସେ ଧରଣର ଲେଖାରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥିବାରୁ ସେସବୁ ପାଠକେ ଖୋଜି ପାଉନାହାନ୍ତି । ବାକି ଭାଷାରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଏହି କାରଣ ସକାଶେ ଗୁଗୁଲ ଏଯାଏ ତା' ସାଇଟରେ ଓଡ଼ିଆ ବିଭାଗଟି ଖୋଲିନାହିଁ । ତେଣୁ ଲେଖାଲେଖିକୁ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ପାଖେ ପହଞ୍ଚାଇବାର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ବାଟ ହେଲା ଇଉନିକୋଡ଼ । ଏହା ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରର ମାନକ ଓ ଜଗତର ସବୁ ଭାଷା ଏହି ମାନକ ସକାଶେ ନିଜ ନିଜ ସହ ଯୋଡ଼ା । କମ୍ପୁଟରରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରିବା ସହଜ । Windows XP ସର୍ଭିସ ପ୍ୟାକ ୨ ପରେ ଆସିଥିବା ସବୁ ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମରେ (XP service pack 3, Windows Vista, Windows 7, Windows 8 ଆଦି) ଓଡ଼ିଆ ଫଣ୍ଟ ଇନଷ୍ଟଲ ହୋଇ ଆସୁଛି । ତେଣୁ ଓଡ଼ିଆ ପଢ଼ିବାରେ କୌଣସି ଅସୁବିଧା ହେବା କଥା ନୁହେଁ । ଇଉନିକୋଡ଼ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରିବା ପାଇଁ ମୋଜିଲା ଫାୟାରଫକ୍ସ ବ୍ରାଉଜରରେ http://bitly.com/odiafirefox ଏବଂ ଗୁଗୁଲ କ୍ରୋମ ବ୍ରାଉଜରରେ http://bitly.com/odiachrome ଖୋଲି ସେଠାରେ ଥିବା Addon ଡାଉନଲୋଡ଼ କରିପାରିବେ । ଏସୁବୁକୁ ପ୍ରଥମ ଥର ଇନଷ୍ଟଲ କଲାପରେ ଫେସବୁକ, ମେଲ ଆଦିରେ ଏକ ଫାଙ୍କା ସ୍ଥାନରେ କ୍ଲିକ କଲେ ଛୋଟ କିବୋର୍ଡ଼ ଛବିଟିଏ ଦିଶିବ । ସେ ଛବି ଉପରେ କ୍ଲିକ କରି ପ୍ରଥମେ ଓଡ଼ିଆ ଓ ପରେ "ଲେଖନୀ" କିମ୍ବା "ଫୋନେଟିକ" ବାଛି ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରିହେବ । ଆମେ ନିଜ ନାଁ ଯେମିତି ଇଂରାଜୀ ଅକ୍ଷରରେ ଲେଖୁଛୁ ଠିକ ସେହିଭଳି ଢଙ୍ଗରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରିହେବ । ଯଥା: "କାମ" ଲେଖିବା ପାଇଁ "kam", "ଆଚାର" ଲେଖିବା ପାଇଁ "achar" ।

ଯଦି ଆଗରୁ ଆକୃତି, ଶ୍ରୀଲିପିରେ କିଛି ଲେଖା ଅଛି ତାକୁ ବ୍ଲଗ, ଇମେଲ, ଫେସବୁକ ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ବାକି ଜାଗାରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ଇଉନିକୋଡ଼କୁ ବଦଳାଇବା ବାଟ ଆସିଲାଣି । ଆକୃତି ଲେଖା http://bitly.com/akrutiodia ଓ ଶ୍ରୀଲିପି ଲେଖା http://bitly.com/shreelipi ସାଇଟ ଖୋଲି ଇଉନିକୋଡ଼କୁ ବଦଳାଇ ହେବ । ନିଜ କମ୍ପୁଟରରେ ରାଇଟ କ୍ଲିକ କରି "Save as" ଅପସଙ୍କୁ ଯାଇ ଏ ଦୁଇଟିଯାକ କନଭର୍ଟର ନିଜ କମ୍ପୁଟର ଡେସ୍କଟପରେ ସାଇତିହେବ ଓ ପରେ ବିନା ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିହେବ ।

ମୋବାଇଲରେ ଓଡ଼ିଆ ଟାଇପ କରିହେବ କି ନାଁ ତା' ଜାଣିବାର ସହଜ ବାଟଟି ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ (or.wikipedia.org) ବା ଆଉ କୌଣସି ଓଡ଼ିଆ ସାଇଟ ଖୋଲି ପରଖିପାରିବେ । ଯଦି ଏକ ମୋବାଇଲରେ ଓଡ଼ିଆ ପଢ଼ିହେଉଛି ତାହେଲେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ । ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ଼ ପାଇଁ http://bitly.com/indickeyboard ଏବଂ iOS ପାଇଁ http://bitly.com/odiaios ବ୍ୟବହାର କରି ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରିପାରିବେ ଓ ଫେସବୁକ, ଟୁଇଟର, ଇମେଲ ଆଦିରେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ । ତେବେ ଉଇଣ୍ଡୋଜ ଏବଂ ବ୍ଲାକବେରି ଆଦି ମୋବାଇଲରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପିଂ ସୁବିଧା ଏଯାଏ ଆସିନାହିଁ ।

ଓଡ଼ିଆରେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:

ଅନେକେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ ଯେ ଓଡ଼ିଆରେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆଟିଏ ଅଛି ବୋଲି । ୨୦୦୨ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଭାବେ ପଞ୍ଜାବୀ, ଅହମିୟା ଓ ମାଳାୟାଳାମ ସହ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । or.wikipedia.org ରେ ଉପଲବ୍ଧ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ୮୬୦୦ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଭରା । ପାଖାପାଖି ୧୫ ଜଣ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସମ୍ପାଦକ ଏଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନକୋଷ (ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିକ) ଲେଖାମାନ ଲେଖୁଛନ୍ତି । ତେବେ ୨୦୦୨ରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ହେଁ ପାଖାପାଖି ୯ ବର୍ଷ ଧରି ପ୍ରକଳ୍ପଟି ସକ୍ରିୟ ସପାଦକଙ୍କ ଅଭାବେ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ ପଡ଼ିରହିଥିଲା ଏବଂ ୨୦୧୧ ପରେ ଏଥିରେ ସକ୍ରିୟ ସମ୍ପାଦନା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି । ମଜାର କଥା ହେଲା ଏଥିରେ ସଭିଙ୍କ ପାଇଁ ସମ୍ପାଦନାର ସୁବିଧା ରହିଛି ଓ ଏକ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ବହୁ ସମ୍ପାଦକ ମିଶି ସମ୍ପାଦନା କରିଥାନ୍ତି । ତେବେ ନିଜ ମନଗଢ଼ା ବିଷୟ ନ ଲେଖି ଆଗରୁ ପ୍ରକାଶିତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଖବରକାଗଜ ଓ ପତ୍ରପତ୍ରିକାରେ ପ୍ରକାଶିତ ପ୍ରବନ୍ଧ ଆଦି ଲେଖା ଆଧାରରେ ଏଥିରେ ଲେଖିବା ନିୟମ । ଏଣୁ ଗପ, କବିତା ଭଳି ସୃଜନାତ୍ମକ ସାହିତ୍ୟ ଏଥିରେ ରହିପାରିବ ନାହିଁ ।

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାର: ଓଡ଼ିଆରେ ଡିଜିଟାଲ ଲାଇବ୍ରେରି

ପୁରୁଣା ବହିକୁ ଡିଜିଟାଲ ମିଡ଼ିଆରେ ଆଣିବା ପାଇଁ ଏକ ନୂଆ ପ୍ରକଳ୍ପ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାର । ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପଟି or.wikisource.org ରେ ଉପଲବ୍ଧ । ଏଥିରେ ଆଗରୁ ସ୍କାନ ହୋଇଥିବା ବହିଗୁଡ଼ିକ ଆଥରେ ଇଉନିକୋଡ଼କୁ ରୂପାନ୍ତର କରାଯାଉଛି । ଅନେକେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଅନେକ ଉପାଦେୟ ପୁରୁଣା ବହିର ଲେଖା ଆଉଥରେ ଟାଇପ କରୁଛନ୍ତି । ଫଳରେ ସେ ବହିର ଲେଖାସବୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଖୋଜିଲେ ମିଳିବ ।

ଏମିତି ଅନେକ କାମ ଓଡ଼ିଆରେ ହୋଇସାରିଲାଣି । କିନ୍ତୁ ଆଜି ବି ଆହୁରି ପର୍ବତ ପ୍ରମାଣ କାମ ହେବାକୁ ବାକି । ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମାଲିକାନାରେ ଥିବା ଅନେକ ପୋଥି ଧୀରେ ଧୀରେ ସିନ୍ଦୁରବୋଳା ହୋଇ ଉଇଖିଆ ହୋଇ ଧୀରେ ଧୀରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି । ଏଭଳି ପୋଥି ପାଠକଙ୍କ ପାଖରେ ଥିଲେ ଲେଖକ ତାହାର ଡିଜିଟାଲ ରୂପ ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ । ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ଓଡ଼ିଶା ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଅନେକ ଲେଖା ପାଠକମାନେ ତିଆରି କରି ଜଗତର କୋଣ ଅନୁକୋଣରେ ଥିବା ଓଡ଼ିଆଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟରେ ଅବଗତ କରାଇପାରିବେ । ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାରରେ ପୁରୁଣା ବହି, ପାଣ୍ଡୁଲିପି ଓ ପୋଥିର ଡିଜିଟାଲ ରୂପ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରିବାରେ ପାଠକେ ଅଳପ ଅଳପ ସାହାଯ୍ୟ କଲେ ଇଣ୍ଟରନେଟରୁ ଅନେକେ ଓଡ଼ିଆ ପୁରାତନ ରଚନା ବାବଦରେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇବେ । ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ବ୍ଲଗ, ଫେସବୁକ ଆଦିରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରି କିମ୍ବା ଆକୃତି/ଶ୍ରୀଲିପି ଆଦିରେ ଆଗରୁ ଟାଇପ ହୋଇଥିବା ଲେଖା ବିତରଣ କଲେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅଧିକ ଲୋକ ଓଡ଼ିଆ ପଢ଼ିବାକୁ ପାଇବେ । ଧୀରେ ଧୀରେ ଲୋକେ ଇଣ୍ଟରନେଟରୁ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟ ଜାଣୁଥିବାରୁ ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖା ରହିଲେ ଯାଇ ଲୋକେ ପଢ଼ିବେ ଓ ନିଜେ ଲେଖିବେ ।

ଲେଖକ ପରିଚୟ: ଶୁଭାଶିଷ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ତ‌ଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ବ୍ୟବ‌ହାର ଉପରେ କାମକରୁଥିବା ଜଣେ ଶିକ୍ଷା-ଗବେଷକ । ଭାଷାର ବ୍ୟାବହାରିକ ଭୂମିରେ ତାଙ୍କର ବିଚରଣ ଓ ଆଧୁନିକ କାରିଗରି ଦ୍ୱାରା ପୁରାତନ ଭାଷାର ବିକାଶ-ଚାରା ରୋପଣ ତାହାଙ୍କ କାମ । ସେ ଅଧୁନା ବେଙ୍ଗାଳୁରୁର ସେଣ୍ଟର ଫର ଇଣ୍ଟରନେଟ ଏଣ୍ଡ ସୋସାଇଟିର ଆକ୍ସେସ ଟୁ ନଲେଜ ପ୍ରୋଗ୍ରାମରେ ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆମାନଙ୍କର ବିକାଶ ଲାଗି କାର୍ଯ୍ୟରତ । ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ବିକାଶରେ ଇଣ୍ଟରନେଟର ଭୂମିକା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରବନ୍ଧମାନ ଅନେକ ଖବରକାଗଜ ଓ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ବ୍ଲଗରେ ପ୍ରକାଶିତ । ସେ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ତଥା ଅନେକ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ବିଶ୍ୱସ୍ତରର ସମୂହର ଏବଂ ମୋଜିଲା ଲୋକାଲାଜେସସନର ସଭ୍ୟ, ଗ୍ଲୋବାଲ

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/odia-language-paper-presented-at-second-national-language-seminar

2nd National Language Conference, Bhubaneswar

subha — 2015-04-10T15:23:02Z

Institute of Odia Studies and Research organised 2nd National Language Conference beginning on Monday, March 30, 2015 and ending on April 2, 2015 at the Institute of Physics, Bhubaneswar. This conference was organised in collaboration with the Department of Tourism and Culture. I presented a paper in Odia language in this conference as part of a panel discussion related to Odia language computing.

I spoke briefly about the issues with Odia being used massively on the Internet and gaining popular with Odia speaking netizens. Odia Wikimedia community and CIS-A2K's efforts has resulted growth in online Odia content. I also shared the potential projects that people could get involved and how collective effort will yield more diversification of the language and its use by today's generation.

The talk is available on Wikimedia Commons under a Creative Commons Share-Alike 4.0 license.

Video

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/second-national-language-conference-bhubaneswar

India's Supreme Court Axes Online Censorship Law, But Challenges Remain

subha — 2015-03-27T02:38:20Z

The Supreme Court of India took a remarkable step to protect free expression on March 24, 2015, striking down controversial section 66A of the IT Act that criminalized “grossly offensive” content online. In response to a public interest litigation filed by Indian law student Shreya Singhal, the court made this landmark judgement calling the section “vague”, “broad” and “unconstitutional”. Since Tuesday's announcement, the news has trended nationally on Twitter, with more than 50,000 tweets bearing the hashtags #Sec66A and #66A.

The blog entry by Subhashish Panigrahi was originally published by Global Voices Online on March 25, 2015. Pranesh Prakash is quoted.

Section 66A allowed police to arrest any person who sent online communications deemed “grossly offensive” or known to be false. This has enabled the government take down many websites with allegedly objectionable content. Among various cases since the law was updated in 2008, two people were arrested for making comments on Facebook regarding India's prime minister Narendra Modi and one man was arrested for commenting on public service closures following the death of political leader Bal Thakrey.

The now-defunct Section 66A reads as follows:

66-A. Punishment for sending offensive messages through communication service, etc.
—Any person who sends, by means of a computer
resource or a communication device,—
(a) any information that is grossly offensive or has menacing character; or
(b) any information which he knows to be false, but for the purpose of causing annoyance, inconvenience, danger, obstruction, insult, injury, criminal
intimidation, enmity, hatred or ill will, persistently by making use of such computer resource or a communication device; or
(c) any electronic mail or electronic mail message for the purpose of causing annoyance or inconvenience or to deceive or to mislead the addressee or
recipient about the origin of such messages, shall be punishable with imprisonment for a term which may extend to three years and with fine.

Internet rights advocate and lawyer Pranesh Prakash, who works with the Center for Internet and Society in Bangalore, has been one of the law's most outspoken critics in recent years. Immediately following the ruling, he tweeted:

Nikhil Pahwa, independent journalist and founder of the MeddiaNama blog, offered his take on the ruling:

This is a great decision for freedom of speech in India…66A is far too vague, and lends itself to arbitrary implementation by the police, especially phrases like “grossly offensive”, annoyance, inconvenience, ill will. Remember that even the right to offend is an integral part of free speech.

Journalist and author Sagarika Ghose sarcastically wondered if the government of India would retroactively offer recompense for all of the actions taken against citizens for violating 66A.

Some were playful in their response to the decision. Siddharth Sing set out to “test” the efficacy of the ruling with a tweet mocking prominent public figures in Indian politics:

Section 69, which provides authorities with the power to censor websites that “create communal disturbance, social disorder, or affect India's relationship with other countries” was upheld however. The Court has yet to clarify this decision. CIS India's Pranesh Prakash tweeted:

Unfortunately 69A (website blocking) has been upheld despite many issues, incl lack of transparency. Need to read full judgment to see why.

— Pranesh Prakash (@pranesh_prakash) March 24, 2015

Tuesday's decision comes after the government of India was heavily criticized in January 2015 for blocking 32 websites in the country.

For more details visit http://editors.cis-india.org/internet-governance/blog/global-voices-march-25-2014-subhashish-panigrahi-indias-supreme-court-axes-online-censorship-law-but-challenges-remain

Hindi Wiki Community Baithak in Delhi

subha — 2015-02-27T01:34:25Z

Hindi Wikimedians met in New Delhi during February 14 and 15. This was the first meeting of the Hindi community. Subhashish Panigrahi attended the meetup.

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/how-the-first-time-face-to-face-interaction-helped-india-hindi-wikipedia-community

Our Endangered Languages

subha — 2015-03-10T01:41:37Z

My op-ed (in Odia) about the endangered languages was published in the Samaja this 21st on the International Mother Language Day.

Excerpt

Even though we have hundreds of languages in India, only 22 are recognized as scheduled languages in our constitution. People speaking in the non-scheduled languages deserve all the rights to express their opinion in their native languages and stopping them would be against the freedom of expression. In most cases, the dominant class of a society represses the rest and the languages of minorities fall victim to the political and societal inequality. By UNESCO's survey, 197 Indian languages (which are part of 2471 world endangered languages) are in the verge of extinction. For migration from their original places in search of job, speaking others' languages and living in a hetero-cultural society often make aboriginals forget about their own language and cultural heritage. In this column, I have discussed about many such challenges for aboriginals to retain their native languages and some of the possibilities for external interventions to document and preserve the dying languages.

ଆମ ଦେଶରେ କେଇ ହଜାର ଭାଷା ପ୍ରଚଳିତ, ଯହିଁରୁ କେବଳ ୨୨ଗୋଟି ସମ୍ବିଧାନରେ ପାହିଆଟିଏ ପାଇଛନ୍ତି । ତେବେ ବାକି ଭାଷାମାନ ମଧ୍ୟ ଭାଷା ଓ ସେ ଭାଷାମାନ କହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଆମ ଭଳି ନିଜ ଭାଷାରେ ସାହିତ୍ୟ ରଚିବା, ଶାସନ କରିବା କିମ୍ବା ପଢ଼ିବାର ଅଧିକାର ରହିଛି । ସେ ଅଧିକାର ଛଡ଼ାଇନେବା ମାନବିକତାର ବିରୁଦ୍ଧାଚରଣ । ଅଥଚ ବର୍ଷବର୍ଷ ଧରି ଛାମୁଆ ବୋଲାଇ ଭାଷାମାନ ଅଳ୍ପ କଥିତ ଭାଷାମାନଙ୍କୁ ଏକ ପ୍ରକାର ଚାପିରଖିଛନ୍ତି । କେତେକ ଭାଷା ଏ ଚାପରୁ ମୁକୁଳି ନିଜ ପତିଆରା ଜାହିର କରିବାବେଳେ ଆଉ କେତେକ ଆମ ଆଖି ଆଗରେ ଜୀବନ୍ତ ସମାଧି ନେଇଛନ୍ତି । ଏଇ କେତେବର୍ଷ ତଳେ "ବୋଆ' ନାମକ ଆଣ୍ଡାମାନୀ ଭାଷାଟି ସେ ଭାଷାର ଶେଷ ବ୍ୟବହାରୀ ବୋଆ ଜୁନିଅରଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ଲୋପ ପାଇଗଲା । ମିଳିତ ଜାତିସଂଘର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ ୧୯୭ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ସମେତ ଜଗତର ୨୪୭୧ ଗୋଟି ଭାଷା ଧରାରୁ ଲିଭିବା ଉପରେ । ତେବେ ଏ ଭାଷା ସବୁ ଲିଭିଗଲେ ଏ ଜଗତ କ'ଣ କ'ଣ ନ ହରେଇବ ସତେ? ଭାଷାଟିଏ ଏକ ଜନସମାଜ ଓ ସଭ୍ୟତାର ଦୁଆରମୁହଁ । ଏକ ସମାଜର ଚଳଣି, ଚିନ୍ତା, ଚେତନା, ବିଧି ବ୍ୟବହାର, କଳା-କୌଶଳ ଓ ବାକି ସବୁକିଛି ଭାଷା ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ସମାଜରେ ଆଗକୁ ବଞ୍ଚେ ଆଉ ସମାଜ ବାହାରକୁ ଯାଏ । ଯା'ର ଭାଷାଟି ଯେଡ଼େ ଦମ୍ଭିଲା, ସେ ବାହାର ସମାଜରେ ସେତେ ପରିଚିତ । ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିାଠାଗାର ପାଇଁ ଭୁବନେଶ୍ୱରର କିସ୍‍ଠାରେ ଓଡ଼ିଶାର ୬୨ଟି ଜନଜାତି ପିଲାଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ମିଶି ତିନି ମାସ ଧରି କାମ କରିବାର ଅନୁଭୂତିରୁ ଲେଖକ ଜୋରଦେଇ କହିାରନ୍ତି ଯେ ଆଦିବାସୀ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥିବା ସମାଜର ଲୋକ ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ସମାଜଠାରୁ ବେଶି ବା ସମାନ ଚତୁର, ଚିନ୍ତାଶୀଳ ଓ ଉଚ୍ଚ-ବିଚାରସମ୍ପନ୍ନ । ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ସମାଜର ବିକାଶମୁଖୀ ଦିଗଟି ତାଙ୍କ ଭାଷାର ଦମ୍ଭିଲାପଣର ଅଭାବ ସକାଶେ ଯେ ଦୁନିଆ ସାମନାରେ ପହଞ୍ଚିପାରୁ ନାହିଁ, ଏକଥା କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ । ୧୯୫୨ ମସିହାର କଥା । ପାକିସ୍ତାନ କବଳରେ ପୂର୍ବବଙ୍ଗଳା । ରାଜନୈତିକ ଚାପରେ ପଞ୍ଜାବୀ, ସିନ୍ଧି ଆଦି ଅନେକ ଭାଷାକୁ ପଦଦଳିତ କରି ନବୀନ ଉର୍ଦ୍ଧୁଭାଷାକୁ ପାକିସ୍ତାନ ନିଜ ଜାତୀୟ ଭାଷା ଘୋଷଣା କଲାବେଳକୁ ପୂର୍ବ ବଙ୍ଗରେ ବଙ୍ଗଳାଭାଷାକୁ ଛାଡ଼ିବାପାଇଁ ସେଠାର ବଙ୍ଗାଳୀଙ୍କ ଭୀଷଣ ଅରାଜି । ବଙ୍ଗଳାଭାଷାକୁ ପୂର୍ବବଙ୍ଗର ଜାତୀୟ ଭାଷା କରିବା ଲାଗି ଢାକା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ମେଡ଼ିକାଲ କଲେଜରେ ପଢ଼ୁଥିବା ଅନେକ ଛାତ୍ରଙ୍କ ଦେଇ ତେଜିଲା ଜନଆନେ୍ଦାଳନ । ଫେବୃୟାରୀ ୨୧ ତାରିଖ ଦିନ ପୁଲିସ ଗୁଳିରେ ଆହୁତି ଦେଇଥିଲେ ଏ ପଢ଼ାଳିଗଣ । ଦାବି ଥିଲା ନିଜ ଭାଷାକୁ ଛାଡ଼ି ବିଦେଶୀ ଉର୍ଦ୍ଧୁ ଭାଷା ଆଦରିବେ ନାହିଁ । ଜଗତରେ ଭାଷା ପାଇଁ ଏ ପ୍ରାଣବଳି ବିରଳ । ଆଜି ବଙ୍ଗଳାଭାଷା ଜଗତର ୨୦ଟି ଛାମୁଆଁ ଭାଷା ଭିତରେ ଗୋଟିଏ ହେବାପାଇଁ ଏ ଥିଲା ନିଅଁପୋତା । "ଭାଷାସବୁ ଭାଷାଙ୍କୁ ମାରନ୍ତିନି; ଭାଷାଭାଷୀମାନେ ମାରନ୍ତି' କହିଥିଲେ ,ସାଲିକିକ ମୁଫଉଇନ (ଜଣାଶୁଣା ଭାଷାବିଦ୍‍) । ଅନେକ ଡରନ୍ତି ଆଜି ଜିଇଥିବା ୬,୭୦୦ଭାଷା ମରିମରି ଆଉ ଶହେବର୍ଷ ପରେ ୨୦୦ ହୋଇସାରିଥିବ । ଭାଷା ତଳେ ଭାଷାର ସମାଧି ଲଭିବାର ମୂକସାକ୍ଷୀ ନିକଟ ଅତୀତ । ଅନେକ ଭାଷା ରାଜଭାଷା, ରାଜନୈତିକ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ପାଇଥିବା ଭାଷାର ମଙ୍ଗ ଧରିଥିବା ମୁଣ୍ଡିଆଳମାନଙ୍କ ଅଦଉତିରେ ମୁଣ୍ଡଟେକି ଭବିଷ୍ୟତର ଆଲୋକ ଦେଖିାରିନାହାନ୍ତି । ଅଳପ ଧନ ପାଇଁ ବିକଳମନ ଘର ଛାଡ଼ି ବିଦେଶ ଦାଦନ ଯାଏ । ଆଉ ବିଦେଶର ପାଣି ଲାଗିଗଲେ ନିଜ ଲୋକ, ନିଜ ଭାଷା, ନିଜ ଚଳଣିସବୁ ଇଚ୍ଛାରୁ ହେଉ କି ଅନିଚ୍ଛାରୁ ହେଉ ଦୂରେଇ ଯାଏ । ପିଲାଏ ଅଜା କୋଳେ ବସି ବୁଢ଼ାଚକୁଳି ଖାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ କି ଆଈର ଉଷୁମ ପଣତ ଘୋଡ଼ିହୋଇ ବୁଢ଼ୀ ଅସୁରୁଣୀ ଗପ ଶୁଣିବାକୁ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ । ଆଦିବାସୀ ବୋଲି ସମାଜ ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ଗୋଟେ କଣକୁ ଠେଲିଦେଇଛି ଅୟୁତ କାଳରୁ, ସେମାନେ ଯେ ନାନାଦି ଭାଷାରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରନ୍ତି ତାହା ଅନେକଙ୍କୁ ଅଗୋଚର । ଭାଷାଟିଏ ଚିରକାଳ ବୋଲି ବା କଥିତ ଭାଷା ହୋଇ ରହେନାହିଁ । ତା'ର ଲିପି ଗଢ଼ା ହୁଏ, ସାହିତ୍ୟ, ଇତିହାସ ଲେଖାହୁଏ, ଲୋକେ ସେ ଭାଷାରେ ପଢ଼ାଲେଖା ଆଉ ଶାସନ କରନ୍ତି । ତେବେ ସବୁ ଭାଷା ପାଇଁ ରଘୁନାଥ ମୁର୍ମୁମାନେ ଜନମି ନଥା'ନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶାରେ ୬୨ରୁ ଅଧିକ ଆଦିମ ଜନଜାତି, ତାଙ୍କ ତୁଣ୍ଡରେ ୧୫ରୁ ଅଧିକ ନିଆରା ଭାଷା । ତେବେ କେବଳ ସାନ୍ତାଳୀକୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କୌଣସି ଆଦିବାସୀ ଭାଷା ସମ୍ବିଧାନର ୮ମ ପରିଚ୍ଛେଦରେ ସ୍ଥାନ ପାଇନାହିଁ କି ଗୋଟେ ଯୋଡ଼େ ଭାଷାକୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ ଭାଷାରେ ବୋଧେ ବହି ଛପା ହୋଇନାହିଁ । ଏଣେ ଓଡ଼ିଆ ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟଭାଷା ହୋଇ, ଶାସ୍ତ୍ରୀୟମାନ୍ୟତା ଲଭି ସୁଦ୍ଧା ଦମ୍ଭ ଧରି ନିଜର ଶାସନବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଦମ୍ଭିଲା ମିଡ଼ିଆଟିଏ ନିଜେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିାରିଲା ନାହିଁ । ଦିନ ଥିଲା ଭାଷା-ସାହିତ୍ୟ ଥିଲା ଭାଷା ପାଇଁ ବାବଦୂକ । ହେଲେ ବହିର କଳେବରରୁ ବାହାରି ଭାଷା ଶାସନ, ସମ୍ବାଦ ପରିବେଷଣ, ମନୋରଞ୍ଜନର ଅନେକ ମାଧ୍ୟମ, ଗବେଷଣା ଓ ବିଜ୍ଞାନର କଥା ପରିବହନ କରିବା ଆରମ୍ଭିଲା । ଆଉ ଭାଷା ପାଇଁ ସଜ ତିଆରିବା ଲୋଡ଼ା ପଡ଼ିଲା । ଭାଷାଟି କିରି ସହଜରେ ଛପାରେ, କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ, ମୋବାଇଲରେ ଏବଂ ଆଉ କୌଣସି ମାଧ୍ୟମରେ ଲେଖାଯାଇପାରିବ ତା'ଲାଗି ଗହନ ମନ-ଚାଷ ଚାଲିଲା । ଓଡ଼ିଆ ସମେତ ଅନେକ ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ କେବଳ ସାହିତ୍ୟ-ଚାଷ ହୋଇଛି । ଭାଷା- ପ୍ରସାରର ବାକି ସଜତକ ଏ ଯାଏ ଗଢ଼ା ହୋଇନାହିଁ । ଆଜି ସମାଜ ଏତେ ତ୍ୱରିତ୍‍ ଗତିରେ ବଦଳୁଛି ଯେ, କାରିଗରୀ ଜ୍ଞାନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମ୍ବାଦ ଜାଣିବାଯାଏ ସବୁ କିଛି ଆଜିସଜ କାଲିବାସି ହୋଇଯାଉଛି । ଆଉ ଭାଷାଟିଏ ଯଦି ଏ ଗତି ସଙ୍ଗେ ତାଳମିଳାଇ ଚାଲି ନ ପାରେ, ତା'ହେଲେ ସେ ଅଲୋଡ଼ା, ଅଖୋଜା ହୋଇଯାଏ । ଅନେକ ଭାଷାଭାଷୀ ଲୋକେ ତାଙ୍କ ମୋବାଇଲ କି କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ନିଜ ଭାଷାରେ ଲେଖିବା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ । ଫଳରେ ସେମାନେ ଇଂରାଜୀ କିମ୍ବା ବାକି ଜଣାଶୁଣା ଭାଷାରେ ଲେଖିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । କିଛିିଢ଼ି ଏଇ ବାଟ ମାଡ଼ିଗଲା ପରେ ନିଜ ଭାଷାଟି ପୂରା ଅମଡ଼ାବାଟ । ଆଉ ଯେଉଁ ଭାଷା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଦେଇ ଯେତେ ଅଧିକ ବ୍ୟବହାରରେ ଲାଗେ ସେ ଭାଷାର ଖାଦି ସେତେ । ଅନେକ ଆଦିବାସୀ ନିଜ ଗାଁ' ଛାଡ଼ି ସହରରେ ଆସି ବିଶାଳ ଜନସାଗରରେ ମିଶିଗଲାପରେ ନିଜ ମାଟିର ଗନ୍ଧ ତାଙ୍କ ପିନ୍ଧାଲୁଗାରୁ ଯେ ଆଉ ବାହାରୁ ନାହିଁ ଏକଥା କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ । ତେବେ ରାଜ୍ୟ ବା ଦେଶରେ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଭାଷାଭାଷୀ ଲୋକଙ୍କ ଭିତରେ ଭାବ ଦିଆନିଆ ଲାଗି ଏକ ମିଶାମିଶି ଭାଷା ବା "ଲିଙ୍ଗୁଆ ଫ୍ରାଙ୍କା' ମଧ୍ୟ ଲୋଡ଼ା । ଓଡ଼ିଆର ପୁରୁଣା ରୂଟି ଯଦି ଆମେ ଖୋଜି ପାଇବା, ତେବେ ସେ ବତେଇବ ସମଗ୍ର କଳିଙ୍ଗ ଭୂଖଣ୍ଡରେ କଥିତ ଭାଷାର ରୂା ଶାସନର ଭାଷା ଥିଲା ସେ ଭାଷା । ଆଉ କଳିଙ୍ଗ ଲମ୍ବିଥିଲା ଗଙ୍ଗାରୁ ଗୋଦାବରୀଯାଏ । ଏଡ଼େ ବଡ଼ ଭୂଖଣ୍ଡରେ ଲୋକେ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ କଥା ହେଉଥିବେ ସତ । ହେଲେ ସେ ସବୁ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାରୁ ଶବ୍ଦ, ବ୍ୟାକରଣ ଆହରି ମିଶା ଭାଷାଟିଏ ଗଢ଼ା ହୋଇଥିଲା । ଆଜି ବାଲେଶ୍ୱରରୁ ରାୟଗଡ଼ା ଯାଏ ଚାଲିଗଲେ ଓଡ଼ିଆର ଅନେକ ରୂ ଆଖିରେ ପଡ଼େ । ହେଲେ ଆମେ କ'ଣ ଅହମିୟା ଆଉ ବଙ୍ଗଳା ବୁଝିାରୁନା? ନିଜକୁ ପଚାରିଲେ ଉତ୍ତରଟି ହୁଁ ଆସିବ । ଛତିଶଗଡ଼ି କି ମୈଥିଳୀ ପୁଣି କେତେ ନିଜର ନିଜର ଲାଗେ । ଲେଖକ ବଙ୍ଗଳାଦେଶର ଅନେକଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଓଡ଼ିଆ-ବଙ୍ଗଳା ମିଶେଇ କଥା ହୋଇଛି । ହେଲେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଦେଖିଲେ ବିହାର, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ବଙ୍ଗଳାରୁ ଓଡ଼ିଶା ଆସୁଥିବା ହଜାର ହଜାର ଛାତ୍ର, ନା ଓଡ଼ିଆ ଶିଖନ୍ତି ନା ନିଜ ଭାଷାରେ ଏଠା ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗେ କଥା ହୁଅନ୍ତି । ସେମାନେ କଥା ହୁଅନ୍ତି ହିନ୍ଦୀରେ । ଏଇଠି କଥା ଆସେ ଭାଷାର ଖାଦି କଥା । ଆମ ଦେଶରେ ଓଡ଼ିଆ, ବଙ୍ଗଳା, ଅହମିୟା ବା ଆଉ କେଉଁ ଭାଷାର ଛାମୁଣିଆ ନାହିଁ । ହେଲେ ରହିଛି ହିନ୍ଦୀ ଭଳି ଏକ ନୂଆ ଭାଷାର । ୪୦ରୁ ଅଧିକ ଭାଷା ହିନ୍ଦୀର ଉପଭାଷା ଭାବେ ଆଜି ଜଣା । ହେଲେ ସେ ଭାଷାସବୁ ନିଆରା, ହିନ୍ଦୀଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଣା । ରାଜନୀତିର ବାଜି ଚଳିଲେ କିସ ଅବା ଘଟେ, ତେବେ ସାଲିକିକ ମୁଫଉଇନଙ୍କ ସେଇ ଉକ୍ତିଟି ଏଇଠି ପୁଣି ଆସେ ଯେ ଭାଷା ନୁହେଁ, ଲୋକେ ଭାଷାକୁ ମାରିଦିଅନ୍ତି । ଯଦି ଲୋକେ ନିଜ ଭାଷାକୁ ସାହିତ୍ୟର ଚଉହଦୀରୁ ଶାସନ, ଗଣମାଧ୍ୟମ, ଶିକ୍ଷାଦୀକ୍ଷା, ଧର୍ମ, କଳା, ବିଜ୍ଞାନ ବା ଚାଷବାସ ଯାଏ ଲମ୍ବାଇ ପାରିଥା'ନ୍ତେ, ତା'ହେଲେ ଇତିହାସର ଚକ ଓଲଟା ଗଡ଼ିଥା'ନ୍ତା । ତେବେ ସାଧାରଣ ଲୋକେ ଏକାମ ଯେଡ଼େ ଦହଗଞ୍ଜ ହୋଇ କରି ନ ପାରନ୍ତି, ସରକାର ଓ ପାରିବା ଲୋକେ ଏ କାମ ତେଡ଼େ ସୁରୁଖୁରୁରେ କରିାରନ୍ତି । ରାଜନୀତିର ପଶାଖେଳରେ ଜିତାପଟ ହୋଇଥିବା ଲୋକେ କେମିତି ନିଜ ଭାଷାକୁ ନାହିଁରୁ କାହିଁ କରନ୍ତି ତାହା ଇଂରେଜଙ୍କଠାରୁ ଶିଖିବା କଥା । ଆଜି ଇଉନାଇଟେଡ଼ କିଙ୍ଗଡମ୍‍ ସିନା ପତିଆରା ହରାଇ ସାରିଲାଣି, ହେଲେ ପତିଆରା ଥିବାବେଳେ ନୂଆ ଅପ୍ରାକୃତିକ ଭାଷାଟେ ତିଆରି ସେମାନେ ଯେ ସାରା ଦୁନିଆରେ ନିଜ ପତିଆରା ରଖିାରିଲେ ତାହା କ'ଣ କମ୍‍ ବଡ଼ କଥା? ତେବେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ତିଆରିବା ଥିଲା ଗୋଟେ କଳା, ଲାଟିନ ଅକ୍ଷରରେ ଅନେକ ଇଉରୋପୀୟ ତଥା କିଛି ଓରିଏଣ୍ଟାଲ ଶବ୍ଦ ମିଶାଇ ଏ ଭାଷା ତିଆରିବାବେଳେ ଅନେକ ଦେଶରୁ ମୂଳଶବ୍ଦ ସବୁ ଆହରିଥିଲେ ସେମାନେ । ଆମ ଦେଶରେ ଏ ଯାଏ ଏ କାମଟି ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ । ସଭିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ତାଙ୍କ ଭାଷାକୁ କିଛିକିଛି ଆହରି ଭାଷାଟିଏ ତିଆରିଲେ ସିନା ସେ ସବୁରି ତୁଣ୍ଡରେ ପଇଟନ୍ତା । ଖାଲି ଜୋର ଜବରଦସ୍ତି ଗୋଟେ ଭାଷା ପଛରେ ପୁଳାପୁଳା ପଇସା ଖରଚ କଲେ ସେ କି ଜନାଦର ଲଭିବ? ତେବେ ଭାଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ଜିନିଷ ଜଳଜଳ ଦିଶେ । ଆଜି ଯାହାର କାଟତି ଅଛି ସେ ଯେ କାଲି ରହିବ ତା' କହିବା ଦୁରୂହ । ବ୍ରିଟିଶ ଇଂରାଜୀ ଆଦି ଖୁବ୍‍ କମ୍‍ ଅଞ୍ଚଳରେ କଥିତ । ହେଲେ ସେ ଥିଲା ମୂଳ ଇଂରାଜୀ । ଗବେଷଣା ହେଉଥିଲେ ହେଁ ମୂଳ ଭାଷାଭାଷୀଙ୍କ ତୁଣ୍ଡରେ ବୋଲାଯାଉ ନ ଥିଲେ ଭାଷାଟି ଧୀରେଧୀରେ ମରିଯାଏ । ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ବୋଆ ସିନିଅରଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ଗ୍ରେଟ ଆଣ୍ଡାମାନୀ ଭାଷାଟି ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ମରଣ ଲଭିବା ଭଳି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଏହାର ମୂକସାକ୍ଷୀ । ଆଜି ଅଧିକ ହେଉ କି ଅଳପ, ସବୁରି ଭାଷା ପାଇଁ ଲୋଡ଼ା କିଛି ଦରକାରୀ ସଜ । ନିଜ ଭାଷାରେ ମୋବାଇଲ ଓ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଲେଖାପଢ଼ାର ସୁବିଧା, ସାରା ଜଗତରେ ଜଣାଶୁଣା ବିଭିନ୍ନ ମନୋରଞ୍ଜନର ସମକକ୍ଷ ଉପାଦାନ, ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମାନର ପାଠପଢ଼ା ଆଉ ଶେଷରେ ଭାଷାକୁ ଶାସନର ଭାଷା କରିାରିଲେ ଯେ ସେ ଭାଷାରେ ଜୀବନ ଲାଗିବ । ଆଉ ଏ ସାରାଜଗତ ପାଇଁ ଗୋଟେ ନୁହେଁ ଅନେକ ଭାଷା ଲୋଡ଼ା, ନିଜ ମଣିଷଙ୍କ କଥା, ତାଙ୍କ ଚଳଣି ଆଉ ଜନଜୀବନର ଗାଥା ଆଉ କେଉଁ ଭାଷା କି ସରସେ ଲେଖିହେବ?


Above: A scanned version of the article originally published by the Samaja

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/our-endangered-languages

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପାଇଁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରକଳ୍ପ

subha — 2015-01-31T04:51:15Z

This is an op-ed I authored for Odia newspaper the "Samaja" that got published on January 30, 2015. Through this post I intend to highlight the needs for taking the Odia language to international fora instead of keeping it confined within the books. I have covered the focus area of 3 free and open source projects: Odia Wikipedia, Odia Wikisource and Global Voices Odia in the column highlighting the need for more people to contribute.

The Unicode version of the post is below. Interestingly 10 new accounts got created on Odia Wikipedia so far which seem to be an impact of the portion explaining about Wikipedia.

ଭାଷାଟି ଆମର ଏ ଦେଶର ମୋଟ ୬୦୦ରୁ ଅଧିକ ଭାଷା ଓ ତହିଁରୁ ୬ଟି ପୁରୁଣା ଭାଷା ଭିତରୁ ଗୋଟିଏ ବୋଲି ମାନ୍ୟତା ପାଇଲା । ଆମ ଭାଷା ମୂଳ ବିଶାଳ କଳିଙ୍ଗ ଭୂଖଣ୍ଡର ସତ୍ତାକୁ ଧରି ରଖିଥିବା ବୋଧେ ଏକଇ ଭାଷା । ଏତେ ସବୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ଆମ ଭାଷା ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସ୍ତରରେ କେତେ ପରିଚିତ, ତାହା ନକହିବା ଭଲ । ଯେଉଁଠି ନିଜ ରାଜ୍ୟର ଲୋକେ ଓଡ଼ିଆରେ କଥା ହେବାକୁ ନାରାଜ ସେଠି ଦେଶବିଦେଶରେ ପତିଆରା କଥା କହିବା ତୁଚ୍ଛା ପାଗଳାମି ବୋଲି ପାଠକେ ହୁଏତ ଭାବୁଥିବେ । ତେବେ ଏ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆଲୋଚନା କରିବା ପଛରେ ରହିଛି ଆମ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ମାନସିକତା ବିଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ଲୋକଟେ ଅଧିକ ଆଦର ପାଏ, ନିଜ ଲୋକେ ବିଦେଶ ଯାଇ ବାହୁଡ଼ିଲେ ଅଧିକ ସମ୍ମାନର ଅଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତି, ଏମିତି ଲୋକେ ମଦ ପିଇଲେ ବିଦେଶୀ ଭାଷାରେ ବକନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ! ଏଣୁ ନିଜ ରାଇଜ ଆଉ ଦେଶରେ ଯେବେ ଆମ ଭାଷାଟି ଗାଁ କନିଆଁ, କାଳେ ବିଦେଶରେ କାଟ୍‍ତି ବଢ଼ିଲେ, ଭାଷାଟି ଏକ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଭାଷା ବୋଲି ବିଖ୍ୟାତ ହେବ ଆଉ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ତା' ପ୍ରତି ଆଦର ବଢ଼ି ।ରେ ବୋଲି ବିଚାରିବା । କେଇଦିନ ତଳେ ଇଟାଲିରୁ ଜଣେ ସାଙ୍ଗ ଜଣାଇଲେ "ଓଡ଼ିଆ' ଶବ୍ଦଟି (ସେମାନେ, ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ ଓ ସ୍ପାନିସ ଭାଷାଏ "ଓଦିଆ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି) ଘୃଣା କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ମୁହଁରେ କହିଲି ନାହିଁ, ହେଲେ ମନରେ ଭାଜିଲି ଆମ ଲୋକେ ନିଜ ଭାଷାକୁ କ'ଣ କମ ହୀନିମାନ କରନ୍ତି! ଯଦି ଆମ ଭାଷା ଜଗତର ଛାମୁଆଁ ଭାଷା ଭିତରୁ ଗୋଟେ ହୋଇପାରନ୍ତା ତା'ହେଲେ ଏ "ଘୃଣାର ଭାଷା' ହୋଇ ଆଉ ରହନ୍ତା ନାହିଁ । ତେବେ ଆମ ଭିତରୁ କେତେଜଣ ଜଗତର ଆଉ ଭାଷା ଗବେଷାଳିଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ନିଜ ଭାଷା କଥା ପକାଉଛୁ? ଓଡ଼ିଶା ସୀମା ଡେଇଁଲେ ଓଡ଼ିଆମାନେ ଏତେ ଅନର୍ଗଳ ହିନ୍ଦୀ କହିବେ ଆପଣଙ୍କୁ ବୋଧ ହେବ ବୋଧେ ଏମାନେ ମାଆ ପେଟରୁ ହିନ୍ଦୀ ଶିଖିଥିଲେ । ଅଧିକ ଭାଷା ଶିଖିଲେ ଭଲ, କାମରେ ଆସେ । ହେଲେ ନିଜ ଭାଷାକୁ ତୁଚ୍ଛକରି କିଏ ନୂଆ ଭାଷାରେ ଏତେ ପାରଙ୍ଗମ ହୁଏନା । ଆଜି ଯାଏ ଆମ ଭାଷାର ଏତେ ସାହିତ୍ୟ ଯେ ଗଢ଼ା, ତା'ଭିତରୁ କେତେ ଅନ୍ୟ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ ହୋଇଛି? ଯେଉଁମାନେ ଆମ ସାହିତ୍ୟର ମୁଖିଆ ବୋଲାଇ କାଳକାଳ ଧରି ଗାଦି ମାଡ଼ି ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ପୁଚ୍ଛିବାର ବେଳ ଆସିଛି କାହିଁକି ଆମେ ଖାଲି ଅନ୍ୟ ଭାଷାରୁ ଅନୁବାଦ କରୁଛୁ, କାହିଁକି ଆମର କାଳଜୟୀ ଲେଖାମାନ ଦେଶ ଓ ଦେଶ ବାହାରେ ପଢ଼ାଯାଉନାହିଁ? ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଭିତରୁ କେବଳ ତାମିଲ ଭାଷା କଥା ଚର୍ଚ୍ଚା ହୁଏ ଦେଶବିଦେଶରେ । କାରଣ କ'ଣ ଜାଣନ୍ତି? ବାକିସବୁ କାରଣ ବାଦ୍‍ ସବୁଠୁ ବଡ଼ କାରଣଟି ହେଲା ସେ ଭାଷାର ପୁରୋଧାମାନେ ରାଜ୍ୟ କି ଦେଶ ଭିତରେ ବାନ୍ଧି ନହୋଇ ନିଜ ଭାଷାକୁ ସାରା ଜଗତକୁ ନେଇଛନ୍ତି । ଖାଲି ପଇସାର ଟାଣରେ ଏ କାମ ହୋଇନାହିଁ, ଏଥିରେ ଧନ, ରାଜନୀତି ଆଉ କୂଟନୀତି ଲାଗିଛି । ଆମ ସାହିତ୍ୟିକମାନେ ଥରୁଟେ ବିଦେଶ ଗଲେ ସେଠି ନିଜ ଭାଷା, ରାଇଜ କଥା କେତେ ଯେ ଗପନ୍ତି ତା ମା' ଗଙ୍ଗେଇଙ୍କି ଜଣା । ଗପୁଥିଲେ ତାଙ୍କ ପରିଚିତ ମହଲରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ବାବଦରେ ମଞ୍ଜିଟିଏ ପୋତା ହୋଇଥାନ୍ତା, ଅନ୍ତତଃ କିଛି ଭାଷାରେ ଓଡ଼ିଆ ବହି ଅନୁଦିତ ହୋଇଥାନ୍ତା, ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ପୁରୁଣାପଣ ବାବଦରେ ବିଦେଶୀ ବ୍ଲଗରେ, ଖବରକାଗଜରେ, ଟେଲିଭିଜନରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ହୋଇଥାନ୍ତା । ହୋଇଛି କି ଏଥିରୁ କାଣିଚାଏ? ଆଜିର ପିଢ଼ି ଯାହାଦେଇ ଶିଖୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ସେଇ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିଖାଇପାରିଲେ ସିନା ସେମାନେ ଶିଖିବେ । ଖାଲି ଏବର ପିଢ଼ିକୁ ଦୋଷ ଦେଇ ଭାଷା ମରିଯାଉଛି ବୋଲି କୁମ୍ଭୀର କାନ୍ଦଣା କାନ୍ଦିଲେ କି ହେବ କି ଆମେ ନିଜ ଭାଷାର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ କଥା ବିଚାରୁଛୁ, ହେଲେ ଆକାଶ କଇଆଁ ସ୍ୱରୂପ "ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା କେନ୍ଦ୍ର ଅନୁଦାନ ରାଶି' ଆସିବାକୁ ନଚାହିଁ ବିଦେଶରୁ ରାଶି କେମିତି ଆସି ଏ କାମରେ ଲାଗିବ ତା ପାଇଁ ବାଟ ତିଆରୁଛୁ କି? ତେବେ ଏ ଦୁଃଖ ବଖାଣିଲେ ନସରେ । ଚୋରକୁ ମାନ ମାରି ଖପରାରେ ଖାଇଲେ ଏଠି ଘରବୁଡ଼ି ଆଣ୍ଠୁଏ ହେବ । ତେଣୁ ବେଳ ଥାଉଁଥାଉଁ କିଛି ନିଅଁ ପୋତା ଚାଲୁ, ତେଣିକି ଘର ଯେବେ ଗଢ଼ାଯିବ ଏ ସାହା ହେବ । ଓଡ଼ିଆର ପରିଚିତି ଦେଶବିଦେଶରେ ଯେତିକି ଉଣା, ଜଗତର ବାକି ଭାଷା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଜ୍ଞାନର ଭଣ୍ଡାରରେ ମଧ୍ୟ ସେତିକି ଅଜଣା । ଇଂରାଜୀ ବାଦ୍‍ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାଷାର ଲେଖାର ପ୍ରକାଶନ ପାଇଁ ଅନେକ ସ୍ଥାନ ରହିଛି । ତେବେ ଏମିତି କେତୋଟି ଜାଗତିକ ସ୍ଥାନରେ ଓଡ଼ିଆର ଚିହ୍ନଟେ ଯେ ରହିବା ଲୋଡ଼ା ତା କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ । କାନ୍ଦିବୋବାଳି ରାମମୋହନ ଲାଇବ୍ରେରି ସକାଶେ କେଇଶହ ବହି ଛାପି ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ବା ଭାଷାର ଉନ୍ନତି କରିବେ ବୋଲି ସାଧି ବସିଥିବେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନାକରା ଖବର- ଆଉ ପିଲେ ଓଡ଼ିଆ ପଢ଼ୁନାହାନ୍ତି । ଓଡ଼ିଆ କଥା ଛାଡ଼ନ୍ତୁ, ପିଲେ ବହି ପଢ଼ୁନାହାନ୍ତି । ତାଙ୍କୁ ଆଜିକାଲି ଲୋଡ଼ା ଭଳିକି ଭଳି ଗେମ, ଆନିମେସନ ଆଉ ଗ୍ରାଫିକ୍‍ ନଭେଲ (କମିକ୍ସ ଭଳି ଛବି ସମ୍ବଳିତ ବହି) । ପୁଣି ପିଲାଏ ମୋବାଇଲ ଆଉ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଖୋଜି ବସିୁଛନ୍ତି ନୂଆନୂଆ କଥା । ଆଜିର ପିଢ଼ି ଯାହା ଦେଇ ଶିଖୁଛନ୍ତି ତାଙ୍କୁ ସେଇ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିଖାଇପାରିଲେ ସିନା ସେମାନେ ଶିଖିବେ । ଖାଲି ଏବର ପିଢ଼ିକୁ ଦୋଷ ଦେଇ ଭାଷା ମରିଯାଉଛି ବୋଲି କୁମ୍ଭୀର କାନ୍ଦଣା କାନ୍ଦିଲେ କି ହେବ? ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ: ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ପହଞ୍ଚôଲେ କୌଣସି ବିଷୟ ଖୋଜିବାକୁ ପ୍ରଥମେ ଖୋଲାହୁଏ ଗୁଗୁଲ କି ୟାହୁ ଭଳି ସର୍ଚ୍ଚ ଇଞ୍ଜିନ । ଖୋଜିଲାପରେ ଯାହା ପ୍ରଥମ ଲିଙ୍କ୍‍ରେ ଆସେ ସେ ହେଲା ଉଇକିପିଡ଼ିଆ । ଏଇଟି ଜଗତର ବିଶାଳତମ ଜ୍ଞାନକୋଷ । ୨୦୦୧ରେ ଇଂରାଜୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ପରେ ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଭାବେ ପଞ୍ଜାବୀ ଓ ଅହମିୟା ସହ ଯେ ଓଡ଼ିଆ ଏଥିରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଲା ତା' ଅନେକ ଜାଣିନଥିବେ । ୨୦୦୨ରେ ତିଆରି ସିନା ହୋଇଗଲା । ହେଲେ ଏଥିରେ ଲେଖିବ କିଏ? ଇଂରାଜୀର ପାଠକ ଓ ଲେଖକ ଅଧିକ । ଆଉ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ଲେଖିଲେ କଉଡ଼ିଟିଏ ମିଳେନାହିଁ । ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଲେଖିବାକୁ ବିଦେଶରେ ଯେମିତି ଲୋକ ବାହାରନ୍ତି ଆମର ସେ ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ । ତଥାପି ୨୦୧୧ ବେଳକୁ ଓଡ଼ିଶା ବାହାରେ ଥିବା କିଛି ଓଡ଼ିଆ ଏ ତିମିରରେ କିଛି ଆଲୁଅ ଜଳାଇଲେ । ଧୀରେଧୀରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଥିବା ଓଡ଼ିଆମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଥିରେ ଯୋଡ଼ିହେଲେ । ଆଉ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ବିଶାଳତମ ଅନଲାଇନ ଜ୍ଞାନକୋଷ । or.wikipedia.org ରେ ଉପଲବ୍ଧ ଏ ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆ ସୀମିତ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀଙ୍କ ଦେଇ ସମ୍ପାଦିତ ହେଉଥିବାରୁ ସେତେ ବିଶାଳ ନୁହେଁ ସତ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଉପଲବ୍ଧ ବିଶାଳତମ ୱେବସାଇଟ । ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ମାସିକ ପାଠକ ୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ । ବହିର ପାଠ ବହି ବାହାରେ ବ୍ୟବହାର ହେବାରେ ପୁଣି ଟାଇପ କରିବାର ଯେଉଁ ବାଧକ ତା' ଏଥିରେ ନାହିଁ । ମଜାର କଥା ଯେ ଅନେକ ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାଭାଷୀ ଉଇକିଆଳିଗଣ (ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ସମ୍ପାଦକ) ବେଳେବେଳେ ଆପୋଷରେ ଏକ ଆଉଜଣଙ୍କ ଦେଶ-ଭାଷା-ଚଳଣି-ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲେଖିବା ଦେଖାଯାଏ । ୨୮୮ରୁ ଅଧିକ ଭାଷାଭାଷୀ ଏମିତି ଅଗଣିତ ଲୋକ ଯେଉଁଠି ମିଶି ଲେଖନ୍ତି ସେଠି ଭାଷାଟିଏ ଯୋଜନଯୋଜନ ଡେଇଁ ଜଗତର କୋଣ ଅନୁକୋଣ କେଡ଼େ ସହଜରେ ପହଞ୍ଚିପାରେ ଏ ତା'ର ଏକ ଉଦାହରଣ । ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାର: ଆମ ଭାଷାରେ ଏଯାବତ୍‍ କେଇ ଲକ୍ଷ ବହି ଛପାଯାଇସାରିବଣି । ହେଲେ ଏ ସବୁ ବହି କ'ଣ ସଭିଁଏ ପଢ଼ିବାର ସୁଯୋଗ ପାଆନ୍ତି? କାହାପାଖରେ ପାଠାଗାର ଯିବାପାଇଁ ବେଳ ନାହିଁ ତ ହାତପାହାନ୍ତାରେ ବହି ନଥିବାରୁ କିଏ ଓଡ଼ିଆ ଛାଡ଼ି ବାକି ଭାଷାର ଲେଖାପଢ଼ା ଆଦରୁଛି । ଆମ ଭାଷାର ପାଠକ କମିକମି ଯାଉଛନ୍ତି । ସମାଧାନର ପନ୍ଥା କ'ଣ ହୋଇପାରେ? ଆମ ଭାଷା ଖାଲି କ'ଣ ସାହିତ୍ୟ ଆଉ ସାହିତ୍ୟକଙ୍କ ଭାଷା କି ଲୋକମୁଖର କଥିତ ଭାଷା ହୋଇ ରହିଯିବ? ଆଜିର ପିଢ଼ି ପାଖରେ ପହଞ୍ଚôବାଲାଗି ତାକୁ ମନ ପଢ଼ିବାକୁ, ଜିଣିବାକୁ ହେବ । ଏଥି ।ଇଁ ପ୍ରାଥମିକ କାମଟି ହେଲା ବିରଳ ଓ ଛପା ହେଉନଥିବା ଅନେକ ପୁରାତନ ବହି ଇଣ୍ଟରନେଟ ଜରିଆରେ ପାଠକମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେବା । ଯଦି ପାଠାଗାରରୁ କୌଣସି କାରଣରୁ ବହିଟି ଚୋରିହୁଏ କି ପୋକ ଖାଇଯାଏ ତା'ହେଲେ ଲେଖକର ଶ୍ରମର ଦେଉଳ ଭୁଶୁଡ଼ି ଡ଼େ । ତାକୁ ସାଇତିବାର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ବାଟ ହେଉଛି ଇଣ୍ଟରନେଟ୍‍ । ପୁରୁଣା ଓ ବିରଳ ବହିମାନ ଛପାଇବାରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ସୃଜନିକା ଅନୁଷ୍ଠାନର କାମ ଏକ ଐତିହାସିକ ପଦକ୍ଷେପ । ୧୮୪୦- ୧୯୪୦ ଭିତରେ ପ୍ରକାଶିତ ପତି୍ରକା, ୨୫ରୁ ଅଧିକ ଅଭିଧାନ ତଥା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ ଭଳି ପୋଥିକୁ ମିଶାଇ ୭୪୦ରୁ ଅଧିକ ବହିକୁ ଡିଜିଟାଲ ରୂ ଦେବାରେ ସେମାନଙ୍କ ଅବଦାନ କାହିଁରେ କେତେ । ହେଲେ ଏ ବହିର ଲେଖାସବୁ ଆଉଥରେ ବ୍ୟବହାର ହେବା, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍‍ରେ ଖୋଜିପାଇବା ତଥା ମୋବାଇଲ ଆଦିରେ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଆଉଥରେ ଟାଇପ ହେବା ଜରୁରୀ । ସବୁଯାକ ବହିକୁ ଟାଇପ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ହେଲେ କିଛିକିଛି ବହି ଧୀରେଧୀରେ ଟାଇପ ହୋଇପାରିବ । ସେ କାମଟି ଅଧୁନା ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିାଠାଗାରରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି । ଇଣ୍ଟରନେଟରେ or.wikisosurce.org ରେ ପାଠକେ ଏହାକୁ ଖୋଲି ପଢ଼ିପାରିବେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭଞ୍ଜ ସାହିତ୍ୟ ଏବଂ ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କ ପରି ଏ ଯୁଗର ମହାନ ସାହିତ୍ୟିକଙ୍କ ରଚନାବଳୀ । ପ୍ରକଳ୍ପଟି ଅଣଲାଭକାରୀ, ଆଉ କପିରାଇଟ ନଥିବାରୁ ବହି ସବୁ ଖୋଲାରେ ପାଠକଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ ।

ଗ୍ଲୋବାଲ ଭଏସେସ: ଉପର ଦୁଇ ପ୍ରକଳ୍ପ ତ ଗଲା ବହିର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଆଉ ଜ୍ଞାନକୋଷ ବା ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆ ଗଢ଼ିବାର କଥା । ହେଲେ ଘଟୁଥିବା ଘଟଣା ଆଉ ଜନମତର ମହତ ମଧ୍ୟ ଊଣା ନୁହେଁ । ଘଟୁଥିବା ଘଟଣାବଳୀ ଓ ତହିଁରେ ଜନ-ଅଭିମତକୁ ଭରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଏକ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ହେଉଛି ଗ୍ଳୋବାଲ ଭଏସେସ । ସୌଭାଗ୍ୟର କଥା ଯେ ହିନ୍ଦୀ ଓ ବଙ୍ଗଳା ପରେ ଏଥିରେ ୩ୟ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଭାବେ ଓଡ଼ିଆ ସ୍ଥାନୀତ । ଓଡ଼ିଆ ପାଠକଙ୍କ ପାଇଁ ଖବର ବୋଲି ଯାହା ଖବରକାଗଜରେ ଆସେ ତା ବାହାରେ ଘଟୁଥିବା ଘଟଣା ସହ ପରିଚିତ ଲାଭ ପାଇଁ ଏ ଏକ ବଡ଼ ମାଧ୍ୟମ ହୋଇପାରେ । ଏହା or.globalvoicesonline.org ରେ ଉପଲବ୍ଧ । ଏ ମଧ୍ୟ ଏକ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ପରିଚାଳିତ ପ୍ରକଳ୍ପ ଯାହାର ଦୁଆର ଭାଷା ଦକ୍ଷତା ଥିବା ଲେଖକଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା ।

Click to read a copy of the original article published by the Samaja here

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/op-ed-samaja-jan-2015

Indian Netizens Criticize Online Censorship of ‘Jihadi’ Content

subha — 2015-02-10T02:43:17Z

The article on online censorship by Subhashish Panigrahi was published in Global Voices on January 6, 2015.

Click to view the article on Global Voices here.

Indian Netizens Criticize Online Censorship of ‘Jihadi’ Content · Global Voices


Mock-up of a blocked URL (Image: Subhashish Panigrahi, CC-by-SA 3.0)

The Government of India in the last week of 2014 asked Internet service providers (ISPs) to block 32 websites including code repository Github, video streaming sites Vimeo and Dailymotion, online archive Internet Archive, free software hosting site Sourceforge and many other websites on the basis of hosting anti-India content from the violent extremist group known as ISIS.

The blanket block on many resourceful sites has been heavily criticized on social media and blogs by reviving the hashtag #GoIblocks that evolved in the past against internet censorship by the government.

Nikhil Pahwa at MediaNama notes that this time many ISPs published the list of the blocked sites:

Typically, users are not informed about which websites are blocked, so this was a welcome move from the ISP.

“Say No to Censorship. #GOIBlocks” (taken from Facebook page of Free Software Foundation, Tamil Nadu)

In 2012, opposition party leader Narendra Modi (who is now India's Prime Minister) tweeted against the URL blocks by the earlier ruling of India's National Congress when then-Minister of Communications and Information Technology Kapil Sibal ordered to block 300 websites. Many eyebrows were raised when Modi repeated the move this time around.

Internet censorship in India has been increasingly prominent since 1999 when Pakistani newspaper Dawn was blocked by the Videsh Sanchar Nigam Limited for post-Kargil War views against India. These caught heavy criticism from netizens, often under the hashtag #IdiotKapilSibal. Since then there have been many instances of government-mediated censorship, particularly with the enactment of India's Information Technology Act of 2000.

Arvind Gupta, head of Information Technology for India's ruling Bharatiya Janata Party, tweeted to clarify that the sites were blocked as advised by the Anti-Terrorism Squad.

Arvind Gupta ✔ @buzzindelhi
Follow

The websites that have been blocked were based on an advisory by Anti Terrorism Squad, and were carrying Anti India content from ISIS. 1/2

3:11 PM - 31 Dec 2014

362 Retweets 82 favorites

After agreeing to remove anti-India content posted by accounts that appeared to have some association with ISIS, weebly.com, vimeo.com, Pastebin, dailymotion.com and gist.github.com were unblocked.

These websites have undertaken not to allow pasting of such propaganda information on their website and also work with the government to remove such material as per the compliance with the laws of land.

- Ministry of Communications and Information Technology, Government of India (posted in Business Standard)

Arvind Gupta ✔ @buzzindelhi
Follow

Action has been initiated to unblock -- http://weebly.com , http://vimeo.com , http://dailymotion.com and (1/2)

12:36 AM - 1 Jan 2015

63 Retweets 25 favorites

Arvind Gupta ✔ @buzzindelhi

gist.github.com :: http://wap.business-standard.com/article/news-ians/government-decides-to-unblock-four-websites-out-of-32-114123101162_1.html … (2/2)

12:36 AM - 1 Jan 2015

39 Retweets 12 favorites

For more details visit http://editors.cis-india.org/internet-governance/blog/global-voices-january-6-2015-subhashish-panigrahi-indian-netizens-criticize-online-censorship-of-jihadi-content

Indians Plead for #NetNeutrality as Airtel Raises Data Charges

subha — 2015-02-11T15:10:44Z

Click to read the article published in the Global Voices on December 30, 2014.

After Indian mobile data service provider Airtel announced plans to introduce data charges for VoIP usage, it received a rash of criticism from customers and open web advocates alike.

With 192.22 million users (as of August 2013), Airtel is India's largest mobile telephony provider and Asia-Pacific's second largest mobile operator. Although plans are now on hold due to regulatory restrictions, advocates worry that the company may yet find a way impose the fee increase.

On December 26, company proposed to raise costs for mobile phone users who rely on services like WhatsApp, Skype, and Viber to communicate with their contacts, requiring them to pay Rs.0.04/10KB (0.063 USD, based on current conversion rate) for 3G and Rs. 0.10/10KB (0.158 USD) for 2G service where a local or national call will cost one third of this amount or less.

If you pay a fixed amount for internet data pack, Airtel will charge you extra for internet calls on Skype, Viber or any free calling app. How much? 4 paise for every 10 Kilo Bytes on 3G and 10 paise for every 10 Kilo Bytes on 2G.

- Netneutrality.in

The new plan to charge Rs. 75 for 75 MB of data usage over VoIP calls was heavily criticized on social media:

So let me get this straight. Airtel is worried about people using a mere 75 MB out of their data allowance? WTF? #BoycottAirtel

— Madhu Menon (@madmanweb) December 26, 2014

Messages against Airtel on Twitter and Facebook included hashtags such as #BoycottAirtel and #NetNeutrality.

In protest of Airtel India's violation of net neutrality principles, I disabled all data packs in my mobile number .

I am not using skype or viber usually . My usual video requirements arechatb.org and Google hangout. But a carrier breaking net neutrality is a very serious development . Raise your voice against this .

Read More about Airtel Breaking Net Neutrality here http://netneutrality.in/

I would like to port to some other services without gate keeping after a few weeks If airtel continues same path.

‪#‎netneutrality‬ ‪#‎india‬ ‪#‎airtel‬ ‪#‎fail‬

- Anivar Joshina (on Facebook)

In an op-ed, Indian online news portal Niti Central's CEO Shashi Shekhar said the move could put Indian Prime Minister Narendra Modi's “Digital India” initiative in jeopardy.

Prime Minister Narendra Modi’s Vision of a Digital India will be in jeopardy unless the larger mess in Telecom is fixed urgently on priority and “Net Neutrality” does not make that priority list.

- Shashi Shekhar, CEO, Niti Central

Airtel has not released any further response on the issue of net neutrality since their initial announcement, which read as follows:

All Internet/data packs or plans (through which customer can avail discounted rate) shall only be valid for internet browsing and will exclude VoIP (Both incoming/ Outgoing). VoIP over data connectivity would be charged at standard data rates of 4p / 10 KB (3G service) and 10p / 10 KB (2G service).

- Published on Telecomtalk.info

Reacting to the public outcry against Airtel, India's Union Minister of Communications Ravi Shankar Prasad pledged to look into matter. According to news portal First Post, telecom operators voiced opposition to “over-the-top” VoIP services like WhatsApp, Skype, and Viber for some time, but the Telecom Regulatory Authority of India (TRAI) has thus far stood in the way of a price increase.

Airtel has started on plans to charge OTT users particularly using VOIP services like viber and skype. TRAI had earlier this year rejected such demands from Indian operators. Even after this Airtel has gone ahead and kickstarted this practice.

- Sandip Pillai (on Change.org)

Airtel has pushed for a policy level change to legitimize exceptional data charges and many other over-the-top services. But these were declined by TRAI who contended that Airtel's plans were “illegal and violation of net neutrality,” forcing Airtel to drop the plan — for now.

In view of the news reports that a consultation paper will be issued shortly by TRAI on issues relating to services offered by OTT players including VOIP, we have decided not to implement our proposed launch of VoIP packs.

We have no doubt that as a result of the consultation process a balanced outcome would emerge that would not only protect the interests of all stakeholders and viability of this important sector but would also encourage much needed investments in spectrum and roll out of data networks to fulfill the objective of digital India.

- Reported on MediaNama by Nikhil Pahwa

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/global-voices-december-30-2014-indians-plead-for-net-neutrality-as-aitel-raises-data-charges

Odia Wikisource workshop at New Delhi

subha — 2014-12-30T01:08:00Z

The Centre for Internet & Society's Access to Knowledge team in collaboration with "The Intellects" organized a seminar in New Delhi on December 14, 2014. Subhashish Panigrahi gave a talk.

The seminar was on the Relevance of Bhagabat Tungi in the evolution of Odia language from Buddha era to digital age. After attending the event one of the participants Pankajmala Sarangi took great interest in Odia Wikisource which was then an incubator project. Since then she has digitized three books and is now proofreading Odia Bhagabata, an Odia language classic from the 14th century. Having the highest number of edits in Odia Wikisource, Ms. Sarangi took interest to build a community in Delhi. Another Odia Wikilibrarian Sitikantha Kheti also joined in to organise the first Odia Wikisource workshop in Delhi. These Wikimedians, a Delhi based group The Intellects and CIS-A2K collaboratively conducted a workshop.

The Intellect's president Debendra Rout addressed the participants and broadly spoke about the goal of the workshop and long term plans in Delhi. Both the Wikilibrarians shared their experience on Odia Wikisource. The workshop started with self introduction of the participants followed by screening of a documentary "Odia: Silalekharu Mobile".

Video

A handbook with details on the project, Odia input and keyboard layout was distributed among all. Subhashish Panigrahi demonstrated Odia input and the process of digitization of books on Wikisource. Plans for more workshops and digitization sprints were also charted out.

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/odia-wikisource-workshop-new-delhi-december-14-2014

Several Publications Now Available under Creative Commons License

subha — 2014-12-28T03:05:06Z

The Centre for Internet and Society has got the following publications under Creative Commons (CC-BY-SA 4.0) license. These are from multiple authors.

Samadrusti Publications

Samadrusti is a Bhubaneswar based organisation working on issues related to the development sector. Their publications are mostly related to their work in rural Odisha. They have relicensed 3 essay books authored by many authors on notable people and industrial work and issues in rural Odisha (many of which are of interest for Wikipedia as well), a poem collection and a catalogue of books published by them. Some of the books will be shared in the future in the form of digital typeset so there will not be any need for re-typing the books.

Dr. Gayatri Mishra

7 books (poems, stories, etc.)

Manoj Kumar Panda

Book: "Hada bagicha" (Story compilation)
This is a critically acclaimed book and many readers have requested if this could be brought into Wikisource.

Asim Basu

Book: "Kathare Kathare" (autobiography)
Asim Basu is a notable stage artiste, director, painter, art director and writer from Odisha. His autobiography is also a historical documentation of the art scenario in general and Odia film production, Odia typography and book cover design in particular.

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/publications-under-creative-commons-license

Odia Wikisource campus project at Kalinga Institute of Social Sciences

subha — 2015-08-16T15:42:56Z

The Centre for Internet & Society's Access to Knowledge team organized a closing ceremony, on December 3, to conclude the three months campus project for Odia Wikisource at Kalinga Institute of Social Sciences, Bhubaneswar.

Students who were part of nine teams led by nine faculty members were assessed based on the team performance and the team led by one of the faculties, Nilima Samant, was awarded as the best performer. Similarly Preetinanda Roy, a faculty member, who also happened to be the project coordinator was awarded as the best performer among all. The institute's CEO Dr. Prasanta Kumar Routray felicitated the awardees and all the faculties and students who took part in the project. Other senior members from Kalinga Institute of Social Sciences management also joined.


Odia Wikisource campus project at Kalinga Institute of Social Sciences (KISS) closing ceremony. This is a group photo after the event. Photo by Subhashish Panigrahi (Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International license).

Addressing the audience Dr Routray said, "we are extremely thankful to Subhashish and CIS-A2K for this great support. If these students could learn Odia typing in such a short span and digitize 4 books then we should get more valuable content in their native languages digitized."

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/odia-wikisource-campus-project-at-kiss

Nineteen Books Published by Ama Odisha Relicensed under CC-by-SA 4.0

subha — 2014-12-07T03:35:46Z

Odisha's most circulated newspaper Sambad has collaborated with CIS-A2K to relicense 19 books published by its sister concern "Ama Odisha".

These books consists of books starting from biographies of notable personalities to historical research. Yesterday Sambad's chairman-editor Soumya Ranjan Patnaik signed a copyright migration document to help the Odia Wikisource community to enrich the project. In an interview to me he expresses, "technology should be used as a tool to take our language to masses". Mr Patnaik is joining "Odia Wikisource Sabha 2014", a launching event of Odia Wikisource co-organized by Odia Wikimedia community and CIS-A2K on November 28, as chief guest.

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/nineteen-books-by-ama-odisha-relicensed