Centre for Internet and Society

More Than 40 Million People Await the Launch of Odia Wikisource

subha — 2014-11-04T13:58:48Z

Speakers of Odia will soon have mountains of books to read online in their mother tongue, following the launch of the Odia Wikisource, which will make accessible many rare books that have entered the public domain.

The article by Subhashish Panigrahi was published in Global Voices on October 18, 2014 and thereafter mirrored on the Wikimedia Blog on October 21, 2014.

Authors and publishers are also invited to donate their copyrighted work, possibly bringing open access to large volumes of books and manuscripts, creating a vast archive of educational resources. And everything will be in Odia.

One of the biggest advantages of Wikisource is that all its books are available in Unicode, meaning that Google's search engine indexes the texts’ entirety, and readers are able to copy easily what they wish. (Most conventional archival systems lack this feature.) A volunteer community administers Wikisource. To upload a book's content, volunteers either retype the books word-for-word, or, when possible, use Optical Character Recognition (commonly known as “OCR“), which converts scanned images into editable text. Available at or.wikisource.org, Odia is Wikisource's eleventh Indic language.

There are more than 40 million native Odia speakers in the world. Most live in the Indian state of Odisha and its neighboring states, but there is a large diaspora in countries like the US, UK, UAE, and across South and East Asia. Despite being spoken by so many people, Odia's online presence is relatively small.

As of October 2014, Odia Wikipedia hosted 8,441 articles. The state government's websites have Odia-language content, naturally, but none of the text is in Unicode, making the materials invisible to search engines and difficult to share. Thanks to individual and organizational efforts, some Odia-language websites have recently emerged with Unicode content.

With support from the non-profit organization Pragati Utkal Sangha and the National Institute of Technology Rourkela, a Bhubaneswar-based outfit has digitized about 740 books through the Open Access to Oriya Books (OAOB) project. Most of these texts were published between 1850 and 1950. The OAOB project is the largest existing digital archive of Odia literature, but the archived books are only available as scanned PDFs, restricting readers’ ability to search within the texts.

As a Wikimedia project, Odia Wikisource underwent a long approval process, after running as an active incubator project for nearly two years. Both the Language Committee and the Wikimedia Foundation's Board reviewed and endorsed the project.

Odia Wikisource has already digitized and proofread three books entirely. In collaboration with the Wikimedia-funded Centre for Internet and Society‘s Access to Knowledge, the Kalinga Institute of Social Sciences (KISS) has partially digitized another book, as well. KISS is also busy digitizing another Nine books by Odia-language author Dr. Jagannath Mohanty that were relicensed to CC-BY-SA 3.0 earlier this year.

In response to posts on Twitter and Facebook, four new contributors recently joined Wikisource to help digitize “The Odia Bhagabata,” a literary classic compiled in the 14th century. “Content that have already been typed with fonts of non-Unicode encoding systems could be converted by converters which was the case of Odia Bhagabata. New contributors did not face the problem of retyping the text, as the book was already available on a website Odia.org and is out of copyright”, says Manoj Sahukar, who (along with yours truly) designed a converter that helped to transcribe “Bhagabata”.

Rising Voices contacted some of those whose efforts made this happen.

Mrutyunjaya Kar (MK), Long time Wikimedian who has proof-read the books on Odia Wikisource
Rising Voices (RV): Youre there with Odia Wikisource since its inception. How you think it will help other Odias?
MK: Odias around the globe will have access to a vast amount of old as well as new books and manuscripts online in the tip of their finger. Knowing more about the long and glorious history of Odisha will become easier.

Nihar Kumar Dalai (NKD), Wikisource writer
RV: How does it feel to be one of the few contributors to digitize Odia Bhagabata. How you want to get involved in future?
NKD: This is a proud opportunity for me to be a part of digitization of such old literature. I, at times, think if I could get involved with this full time!

Nasim Ali (NA), Oldest active Odia Wikimedian and Wikisource writer
RV: Do you think any particular section of the society is going to be benefited by this?
NA: Books contain the gist of all human knowledge. The ease of access and spread of books are the markers of the intellectual status of a society. And in this e-age Wikisource can be helpful by not just providing easy access to a plethora of books under free licenses but also aiding the spread of basic education in developing economies. Together with Wikisource and cheaper internet this could catalyze a Renaissance of 21st century.

Pankajmala Sarangi (PS), Wikisource writer
RV: You have digitized almost two books, are the highest contributor to the project and also one of the main reasons for Odia Wikisource getting approved. What are your plans next to grow it and take to masses?
PS: I would be happy to contribute by typing more books on Odia so that they can be stored and available to all. We can take this to masses through social, print and audio & visual media and organizing meetings/discussions.

Amir Aharoni (AA), Wikimedia Language Committee member and Software Engineer at the Language Engineering team at the Wikimedia Foundation
RV: What you feel Wikisource could do to a language like Odia with more than 40 million speakers?
AA: In schools in Odisha, are there lessons of Odia literature? If the answer is yes, then it can do a very simple thing – make these lessons more fun and help children learn more! Everybody says that in Kerala this worked very well with Malayalam literature.

Clearly, strong passions motivate Odia Wikisource's volunteers, like Nihar Kumar Dalai, who writes on Facebook:

Hindi and English are fine, but our native language it bit more special! Who of us does not now about the art, culture, noted personalities, tourist spots and festivals of Odisha? But if you search online about all of these then there is very little available. There comes a simple and easy solution Odia Wikipedia. Like Odia Wikipedia, Odia Wikisource is another great place and this is my small contribution to bring Odia Bhagabata on Odia Wikisource.

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/global-voices-subhashish-panigrahi-october-18-2014-more-than-400-million-people-await-launch-of-odia-wikisource

Bharat Majhi Writings Now Available Under a Creative Commons License

subha — 2014-11-07T15:34:38Z

Before the advent of Odia Wikisource becoming live, Centre for Internet and Society's Access to Knowledge (CIS-A2K) got in touch with notable Odia author Bharat Majhi for bringing his writings on the Internet.

Dr. Sailen Routray, Director, Kalinga Institute of Social Sciences (KISS) (also an institutional partner of CIS-A2K) played a key role in initiating a dialog with Mr. Majhi. Five of his books are now available under Creative Commons Share Alike 4.0 (CC-by-SA 4.0) license:

Agadhu Duari
Saralarekhaa
Murtikaara
Mahanagara Padya
Highwayre Kuhudi

Bharat Majhi is a known name in Odia literary circle. His writings on societal structures in rural Odisha, the people, their life, aspiration and suffering have been critically acclaimed. These books also become the first Odia modern poetry books to be available under a CC-by-SA license and Mr. Majhi takes another leap of being the first Odia poet to release his literary work under CC-by-SA 4.0 license.

Video

In this video, Odia-language poet Bharat Majhi reciting a poem from his first book Agadhu Duari. He recently released 5 of his books under CC-by-SA 4.0 license by the efforts of Centre for Internet and Society's Access To Knowledge (CIS-A2K) and Kalinga Institute of Social Sciences (KISS).He also tells Subhashish Panigrahi about his dreams of poetry becoming a performing art coming true by it becoming more open. After other Odia author and poet Dr Jagannath Mohanty, Majhi is the first Odia poet to release poem online under CC-by-SA license and his poetry earn the title of the first Odia modern poetry under the same license.

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/bharat-majhi-writings-now-available-under-cc-license

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ବିକାଶରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଓ ସମ୍ଭାବନା

subha — 2014-10-13T05:19:44Z

I authored an editorial in today's Samaja (Odia daily). It talks about the hurdles Odia language has been facing and potential aspects of the language including it being used massively on the Internet in Wikipedia and other platforms.

Click to read the article published in the Samaja on October 13, 2014 here. Click to download the file (PDF).

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ପାଇବା ପରେ ସଭା ସମିତି ମାଧ୍ୟମରେ ଗୋଟିଏ କଥା "ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତରୁ ଆହରିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜେ ସ୍ୱୟଂସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଭାଷା ଯାହାର ପାଖାପାଖି ପାଞ୍ଚହଜାର ବର୍ଷର ଇତିହାସ ରହିଛି'ଜନମାନସରେ ବାରମ୍ବାର ବିମ୍ବିତ ହୋଇଛି । ଏହା ଅନେକ ଓଡ଼ିଆଙ୍କୁ ନିଜ ଭାଷା ବାବଦରେ ଖାଲି ସଚେତନ କରିନାହିଁ, ବରଂ କେଇ ଶହ ବର୍ଷର ବିଦେଶୀ ଶାସନ ଓ ତା' ପରର ଭୁଶୁଡ଼ି ପଡ଼ିଥିବା ଏକ ସାମାଜିକ ଅବସ୍ଥା ଭିତରେ, ଢୋକେ ପିଇ ଦଣ୍ଡେ ଜିଇ ଆଗକୁ ଆଗେଇଥିବା ଏକ ଜାତିକୁ ଆତ୍ମଗୌରବ ଦେଇଛି । ୧୯୩୬ରେ ଭାଷା ଭିତ୍ତିରେ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଢ଼ାହେବାବେଳେ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ମଞ୍ଜ ଯେଉଁ ଦମ୍ଭିଲା ହୋଇଥିଲା, ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ମିଳିବା ପରେ ତା' ଉପରେ ଏ ଭାଷାକୁ ଆହୁରି କେଇ ହଜାର ବର୍ଷ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ସଂକଳ୍ପର ଇନ୍ଧନ ଯୋଗାଇଛି । ତେବେ ଆମର ଏ ଗୌରବ ସାର୍ବଜନୀନ କି କେବଳ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀଙ୍କ ଭିତରେ ସୀମିତ ତାହା ବିଚାରିବାର ବେଳ ଆସିଛି । ଭାଷାଟିଏ କେବେ ହେଁ ଭାଷାଗବେଷାଳିଙ୍କ ଭାଷା ହୋଇ ଜିଏଁ ନାହିଁ, ଜିଏଁ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ନିତିଦିନର ଜୀବନରେ-ଘରେ, ସାମାଜିକ ମେଳିରେ, ସାହିତ୍ୟରେ ବିଶେଷ କରି ବେପାର-ବଣିଜରେ ଓ ଶାସନରେ । ଆମ ଭାଷା କେତେ କେଉଁଠି ବ୍ୟବହାରରେ ଲାଗୁଛି ଓ କେତେ ଲାଗିବ, ତାହାର ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ନିତାନ୍ତ ଜରୁରୀ । ଏ ଗୁରୁବେଳା ଏବେ ଆସି ଉପନୀତ । ଭାଷାଟିଏ ସବୁବେଳେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ ସମାଜ ସମାଜ ଭିତରେ ଭାବ ଦିଆନିଆ ନିମନ୍ତେ । ଇତିହାସ, ସାମାଜିକତା କିମ୍ବା ଧନ ସମ୍ପତ୍ତି ନିଜପର ପିଢ଼ି ପାଇଁ ସାଇତି ରଖିବାପାଇଁ ସମାଜର ପୁରୁଖା ଲୋକେ କଥିତ ଭାଷାକୁ ଲିପି ମାଧ୍ୟମରେ ଲେଖିରଖନ୍ତି । ଏହି ଳେଖିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା କିଛିକାଳ ଚାଲିବା ଭିତରେ ଲିଖନ ପଦ୍ଧତିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରିବା ନିମନ୍ତେ ବ୍ୟାକରଣ ତିଆରି ହୁଏ, କେବଳ ଆବଶ୍ୟକତା ମେଣ୍ଟାଇବାପାଇଁ ଲିଖନ ତିଆରି ନହୋଇ ମନୋରଞ୍ଜନ ଓ ଜୀବନଧାରାକୁ ସୁଗମ କରିବାପାଇଁ ସାହିତ୍ୟ ତିଆରି ହୁଏ । ଏମିତି ହୁଏ ଭାଷାର ବିକାଶ । କେବେ ଏକ ଭାଷାଭାଷୀ ସମାଜ ଆଉ ଏକ ଭାଷାଭାସୀ ସମାଜର ଶିକାର ହୁଏ ତ କେବେ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରର । ଭାଷା ପ୍ରବାହର ଏ ଆବଡ଼ାଖାବଡ଼ା ପଥରେ ମୂଳ ଭାଷାରୁ କେତେ ନାଶ ହୁଏ କେତେ ଅଲଗା ଭାଷାରୁ ମିଶେ । କେବେକେବେ ଭାଷାଟିଏର ଆଧୁନିକ ରୂପ ମୂଳ ରୂପରୁ ଖୁବ୍‍ ଅଲଗା ହୋଇବସେ । ଓଡ଼ିଆ, ଏକ ଭାଷା ଭାବେ ଏମିତି ଉତ୍‍ଥାନ ପତନ ଭିତର ଦେଇ ନିଶ୍ଚିତ ଆସିଛି । ଆଜି ଆମେ ଯଦି କଳିଙ୍ଗରୁ ଆବିଷ୍କୃତ ଲିଖିତ ପୋଥିପୁରାଣରୁ (ଯାହା ପାଳି ଭାଷା ସହିତ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରଖେ)ଆମ ଭାଷା ସହ ମେଳ ଖୋଜିବସିବା, ଅନେକ ମେଳ ପାଇବା ନିଶ୍ଚିତ, ହେଲେ ଅନେକ ବର୍ଷର ବ୍ୟବଧାନ ହେତୁ ତା'ର ଅନେକ ଭାଗ ଆମକୁ ବୁଝିବାକୁ ଦୁରୁହ ମଧ୍ୟ ହେବ । ଆମ ଭାଷାର ମୌଳିକତା ଜାଣିବା ସମୟରେ ଆମେ ସବୁଠାରୁ ମୂଳ ପ୍ରମାଣ ଯାହା କେବଳ ଆମର ଅଧୁନା ବ୍ୟବହୃତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ସହ ମୋଟାମୋଟି ମିଶୁଥିବା ତଥା ଆମର ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଇତିହାସ ସହ ମିଶୁଥିବ, ତାହା ପରଖି ନିର୍ଦ୍ଧାରିବା । ପ୍ରାମାଣିକ ଓ ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟ, ଲୋକମୁଖରେ ଜୀବନ୍ତ ଇତିହାସ (ଓରାଲ ହିଷ୍ଟି୍ର) ତଥା ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଗବେଷଣାର ଆଧାରରେ ଏହା ସାଧିତ ହେବ । ଆମ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପାଇଁ କିଛି ଗବେଷଣା ହୋଇଛି, କିଛି କାମ ବାକି ଅଛି, ଆଉ ଆମ ପାଖେ ମିଳୁଥିବା ଭାଷାଗତ, ଲିପିଗତ, ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ସାମାଜିକଗତ ପ୍ରମାଣକୁ ଭିତ୍ତିକରି ହୋଇଥିବା ନାନାଦି ଗବେଷଣାକୁ ପରସ୍ପର ସହ ଯୋଡ଼ିବା ଦେଇ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର କ୍ରମବିକାଶର ଧାରା ଜଣାପଡ଼ିବ । ହେଲେ ଇତିହାସ ଗୋଟେ ଆଡ଼େ, ବାସ୍ତବିକ ଜୀବନରେ ଭାଷାର ପ୍ରତିଛବି ଆଉ ଗୋଟେ ଆଡ଼େ । ଆମେ ଅତୀତରେ ଏକ ଲଢ଼ୁଆ, ପରିଶ୍ରମୀ, ଚତୁର ଜାତି ହୋଇଥିଲେ ହେଁ ଆମ ଏବେକାର ପିଢ଼ିରେ ଯେ ଘୋଡ଼ାମୁହାଁ ପୁଅ ଜନମ ନହେବେ ତା'କିଏ ଦମ୍ଭର ସହ କହିପାରିବ? ଗହଣା ଯେତେ ଝଟକୁ ପଛେ ମାସରେ ଥରେ ତେନ୍ତୁଳିପାଣିରେ ମାଜିବା ଚାହି । ଭାଷାଟିଏ ଯେତେ ପୁରାତନ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ହେଉ ପଛକେ, ଛୋଟ ପିଲାଟିଏରୁ ନେଇ ବୁଢ଼ାଯାଏ ସେ ଭାଷାକୁ ନିଜ ଜୀବନଧାରଣର ଭାଷା ଭାବେ ବ୍ୟବହାର ନକଲାଯାଏ ସେ ଭାଷାର ଉତ୍ତରଣ କେବେ ହେବନାହିଁ । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଏବେ ଧୀରେଧୀରେ ସାଧାରଣ ବ୍ୟବହାରରୁ ଦୂରେଇ ଯାଉଛି । ଏ କଥା ଯେତେ ବେଦନାଦାୟକ ହେଲେ ବି ସତ । ଆମେ ରକ୍ଷଣଶୀଳ ଭାବେ ଇଂରାଜୀ ବା ହିନ୍ଦୀଭାଷାକୁ ଦୋଷ ହେଉଛୁ ସିନା, କିନ୍ତୁ ସେହି ପରିମାଣରେ ଆମେ ନିଜ ଭାଷା ପାଇଁ ଜନପ୍ରିୟ ମାଧ୍ୟମରେ ସାଧନ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇପାରିନାହୁଁ । ମୋବାଇଲ କଷ୍ଟମର କେଆରରେ ଓଡ଼ିଆଟିଏ ସେପଟରୁ କଲ ଉଠାଇ ହିନ୍ଦୀରେ ସିଧା କଥା ହେବା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଦେଖି ଲାଗିବ ଆପଣ ବୋଧେ ଦିଲ୍ଲୀ କି ପାଟଣାରେ ଅଛନ୍ତି । ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ବହୁବିଧ ଖେଚୁଡ଼ି ଭାଷାରେ ସମ୍ବାଦ ପରିବେଷଣ, ବିଲବୋର୍ଡ଼ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଟିଭି ବିଜ୍ଞାପନ ଯାଏ ଅବିକଳ ହିନ୍ଦୀ ବା ଇଂରାଜୀ ଢ଼ାଞ୍ଚାରୁ ଓଡ଼ିଆକୁ ବଦଳାଇବା, ଇଂରାଜୀମାଧ୍ୟମ ସ୍କୁଲମାନଙ୍କରେ ଓଡ଼ିଆକୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ନକରାଇବା, ବିଭିନ୍ନ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକରେ, ଦୋକାନ ବଜାରରେ, ରାଜଧାନୀର କ୍ୟାଫେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଛୋଟଛୋଟ ଦୋକାନରେ ହିନ୍ଦୀରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି ଲାଗୁଛି ଆମ ସମାଜ ପାଇଁ ଆଉ ଏକ ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନ ଲୋଡ଼ା ।

ଏକଥା କହିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଯେଉଁ ତୋଷାଳିକୁ ଆମ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରାଣକେନ୍ଦ୍ର କହି ମନ୍ଦିରମାଳିନୀ ଉପାଧି ଦେଇ ଆମେ ମୁଣ୍ଡରେ ବସାଇଛୁ, ସେଇ ସହରରେ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟରୁ ଆଗତ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାଭାଷୀ ଇଞ୍ଜିନିଅରିଂ ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଛାତ୍ର ଓ ଚାକିରିଆ କେତେ ଅଧିକ ହୋଇଗଲେ ଯେ, ଆମର ଦୋକାନବଜାରର ବ୍ୟାବହାରିକ ଭାଷା ହିନ୍ଦୀ ହୋଇଗଲା? ଯେଉଁଠି ଆମ ରାଜ୍ୟର ଭାଷା ଓ ଚଳଣିର ବାନା ସୁଦୂର ଜାପାନ, ଥାଇଲାଣ୍ଡ, କୋରିଆ, ମାଲେସିଆ, ସିଙ୍ଗାପୁରଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାଯାଏ ଉଡ଼ୁଛି ସେଠି ଆମେ ଆମ ପଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟର କେତୋଟି ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜର ପରିଚୟ ହରାଇଦେବା? ନିଜ ଭାଷାକୁ ଉଜାଡ଼ି ଦେବା? ବିଶ୍ୱାସ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବେ ଯେ ଧୀରେଧୀରେ ଓଡ଼ିଶାର ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନମାନଙ୍କରେ ବ୍ୟାବହାରିକ ଭାଷା ଉପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଖେଚୁଡ଼ି ଭାଷା ହେଲାଣି । ଏଥିରେ ହିନ୍ଦୀ ଛୁଆଁ ଥିବାରୁ କେହି ହିନ୍ଦୀ ଭାଷା ବିଶାରଦ ଯେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବେ ତାହା ମୋର ଧାରଣା ବାହାରେ । ଏମିତି ବେମୁରବା ଭାଷାର ଏନ୍ତୁଡ଼ିଶାଳ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାର ଅନେକ ଟିଭି ଚ୍ୟାନେଲ ଓ ବଲିଉଡ଼ । ଯାହା ଜଣାଶୁଣା ମିଡ଼ିଆରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ ତାକୁ ଯୁବଗୋଷ୍ଠୀ ଶୁଣନ୍ତି । ସେଥିରେ ଯୁବାମନକୁ ସୁହାଇବାକୁ ଏତେ ଯେ ଉପାଦାନ ଭରି ରଖାଯାଇଛି, ଆମ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ମିଡ଼ିଆ ଏଯାଏ ପହଞ୍ଚି ପାରୁନାହିଁ; ବରଂ ସେମାନେ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ ପ୍ରସାରିତ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ନକଲ କରିବାକୁ ଯାଇ ଆହୁରି ବେଙ୍ଗା ଭାଷାଟିଏ ତିଆରି କରୁଛନ୍ତି । ଆଉ ଏ ଭାଷାର ପ୍ରସାର କେଉଁ ଗୋଟିଏ ଭାଷାର ଲାଭ ଯେ ହେଉନାହିଁ ଏକଥା କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ । ଏ ଭାଷା ଏବେ ରିଆଲିଟି ଶୋ କିମ୍ବା ଗୀତନାଚ ଭଳି ଅନେକ ମନୋରଞ୍ଜନଧର୍ମୀ ଓଡ଼ିଆ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ । ଭାବନ୍ତୁ, ଆଜିକାଲିର ଶିଶୁମାନେ ବହିଠାରୁ ଯେତେ ଦୂରେଇଗଲେଣି ଆଉ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଶିକ୍ଷାକୁ ସ୍କୁଲରେ ଯେଉଁଭଳି ଅବହେଳା କରାଯାଉଛି ସେଥିରେ ପିଲାଟିଏ କେମିତି ଅବା ଶିଖିବ ଓଡ଼ିଆ? ଯଦି ଏ ରାଜ୍ୟର ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ଏ ଭାଷା ଶିଖୁନାହାନ୍ତି, ଯୁବାଏ ୪୦ ଭାଗରୁ ଅଧିକ ଶବ୍ଦ ହିନ୍ଦୀ, ଇଂରାଜୀରୁ ଆହୁରି ଓଡ଼ିଆରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି ତା'ହେଲେ ଆଉ ଦଶଟି ବର୍ଷରେ ଓଡ଼ିଆ କେଉଁଠି ଥିବ? ଭାଷାଟି କେବଳ କ'ଣ କିଛି ଜେଜେ ବୟସର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ଆଉ ସାହିତ୍ୟ ଚଷୁଥିବା କିଛି ତରୁଣ ଓ ପ୍ରବୀଣଙ୍କ ପାଇଁ?

ତେବେ ଏଥିପାଇଁ ଆମ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଏକ ଗୁରୁଭୂମିକା ନିଭାଇ ପାରନ୍ତା । ଏବେ ଯେଉଁ ଓଡ଼ିଆକୁ ଆମେ ମାନକ ବୋଲି ମାନୁଛେ ସେ ଓଡ଼ିଆ ଆମ ଭାଷାର ପୁରାକାଳର ଭାଷା ସହ କିଛି ତ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରଖେ । ତା'ର ବାକ୍ୟ ଗଢ଼ଣ ଓ ଶବ୍ଦସମ୍ଭାର ଏବଂ ଦେଶୀୟ କହି ଏକ ସମୟରେ ଫିଙ୍ଗାଯାଇଥିବା ଅନେକ ଶବ୍ଦର ପୁନଃବ୍ୟବହାର କରି ଆଜିର ଖବରକାଗଜ, ରେଡ଼ିଓ-ଟେଲିଭିଜନ ଏବଂ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍‍ରେ ଫେସବୁକ୍‍, ଉଇକିପିଡ଼ିଆ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୋର୍ଟାଲ ଆଦିରେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟବହାର କଲେ ତା'ର ପ୍ରଭାବ ସିଧାସଳଖ ସମାଜ ଉପରେ ପଡ଼ନ୍ତା । ହିନ୍ଦୀ କି ବାକି ଭାଷାରୁ କପି ନକରି ଆମର ଅନେକ ସୁଖପାଠ୍ୟ ସାହିତ୍ୟରୁ କାହାଣୀମାନ ଓ ଆମର ନିଆରା ପରିବେଷଣ ଶୈଳୀଟିଏ ତିଆରି କରାଗଲେ ଆଗାମୀ କେଇ ପିଢ଼ିର ମନ ଭିତରେ ଓଡ଼ିଆ ଯେ ବ୍ୟାବହାରିକ ଭାଷାଭାବେ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଭାଷା, ଏ ଭାବନା ତିଆରି ହୋଇଯାଆନ୍ତା ।

ଅନେକେ ଆଳ ଦେଖାନ୍ତି ଯେ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ବ୍ୟବହାର ଦୁରୂହ । ଅନ୍ତତଃ ୮ବର୍ଷ ଧରି ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟବହାରର ଅନୁଭୂତିରୁ କହିବି ଯେ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ବ୍ୟବହାର କରିବାପାଇଁ ଓଡ଼ିଆ ଜଗତର ବାକି ଭାଷା ତୁଳନାରେ କୌଣସି ଗୁଣରେ କମ୍‍ ନୁହେଁ । ତେବେ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଓ ମୋବାଇଲରେ ଓଡ଼ିଆ ପଢ଼ିବା ଓ ଲେଖିବା ସହିତ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ୱେବସାଇଟ୍‍ରେ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଅଧିକ ବଢ଼ିନାହିଁ । ପାଖାପାଖି ୧୦-୨୦ଜଣ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀଙ୍କ ଅବଦାନରେ ୮୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରସଙ୍ଗ ତିଆରି ହୋଇପାରିଲା ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ, ଆମର ଏତେ ଓଡ଼ିଆ ଇଞ୍ଜିନିଅର କ'ଣ ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ଖେଳକୁ ନେଇ ମୋବାଇଲ କି କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଗେମ୍‍, ପିଲାଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ ଶିଖାଇବା ପାଇଁ ଇଣ୍ଟରାକ୍ଟିଭ ଗେମ ତିଆରନ୍ତେ ନାହିଁ? ଆଜିକାଲି ପିଲାଏ ବହି ପଢ଼ାରୁ ଯେଉଁ ଦୂରେଇ ଯାଉଛନ୍ତି, ଇ-ବୁକ୍‍ ବା ଡିଜିଟାଲ ବହି ତିଆରିଲେ ସେସବୁ ପିଲାଏ ଭଲ ଭାବେ ପଢ଼ିପାରନ୍ତେ ।

ଭାଷା ସାହିତ୍ୟର ଚଉହଦିରୁ ମୁକୁଳି ବେପାର ବଣିଜର ଭାଷା, ଶାସନର ଭାଷା ହେଉ । ଭାଷା ଶିକ୍ଷାଦୀକ୍ଷାର କେବଳ ଭାଷା ନୁହେଁ ବରଂ ବ୍ୟାବହାରିକ ଭାଷା ହେଲେ ଯାଇ ଲୋକେ ତାକୁ ଅଧିକ କହିବା ଆରମ୍ଭ କରିବେ । ଭାଷାକୁ ନେଇ ହୀନମନ୍ୟତା ସେତେବେଳେ ଦୂର ହେବ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଆମ ଭାଷାକୁ ଅର୍ଥ ରୋଜଗାରର ଭାଷା କରିପାରିବୁ । ଭାଷା ଯେତେବେଳେ ବିତ୍ତଶାଳୀଙ୍କ ଭାଷା ହୁଏ ସେଥିରେ ଗବେଷଣା ହେବାର ଅଧିକ । ଭାଷା ଯେଉଁଠି ଯେତେବେଶି ସାମାଜିକ, ସେଠି ସେତେ ବ୍ୟାପକ । କେରଳୀମାନେ ମନ୍ଦିରର ପୂଜାରେ ଖାଲି ନୁହେଁ, ଚର୍ଚ୍ଚର ଉପାସନାରେ ଆଉ ମସଜିଦର ଫାଟକରେ ମଧ୍ୟ ମାଲାୟାଲାମର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ଧର୍ମଗତ ବିଭେଦ ବାହ୍ୟ ରୂପରେ ଏତେ କମ ଯେ ବେଳେବେଳେ ଜଣାପଡ଼େ ନାହିଁ କିଏ କେଉଁ ଧର୍ମର । ଆମର ଭାଷାର ବ୍ୟବହାର ବେଳେବେଳେ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବହାରରୁ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଧର୍ମଗତ ହୋଇଛି । କଳିଙ୍ଗର ଇତିହାସ କହେ ଏ ଚତୁର ଜାତି ସାଗର ବେଳାର ଲମ୍ବା ବେଳାଭୂଇଁ ଉପକୂଳରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରି କେତେ ଦଶନ୍ଧି ରାଜୁତି କରିଥିଲା, ତା'ର ବଣିକ-ସାଧବ ପୁଅ ମାଛମରାଠାରୁ ପାଟଲୁଗା ବୁଣା ବହୁବିଧ କାମରେ ନିପୁଣ ହୋଇ ନିଜର ଭାଷା, ଚଳଣି ଓ ଜୀବନର ଅନେକ ରଙ୍ଗ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ଦେଶମାନଙ୍କରେ ମାଖିଥିଲେ । ସେ ଭାଷା ବଳବାନ, ଯାହା ବେପାର ଆଉ ଶାସନର ଭାଷା । ସରକାରୀ କାମ ସବୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ହେବା ଆରମ୍ଭ ହେଉ । ଆଗରୁ ଦୁଇଥର ହୋଇ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିବା ଏ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପୁନରାରମ୍ଭ କରାଗଲେ ଅନେକ ସମ୍ଭାବନା ଠିଆ ହୁଅନ୍ତା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ । ଏଥି ସହିତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ନେଇ ଚାକିରି କରିବାପାଇଁ ବି ବାଟ ମିଳିଯାଆନ୍ତା ଯୁବପିଢ଼ିକୁ ।

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/subhashish-panigrahi-october-13-2014-editorial-in-samaja

OpenGLAM at Wikimania 2014

subha — 2014-10-06T05:09:19Z

GLAM activities in the last two months have been quite happening!

Subhashish Panigrahi's blog post was published on OpenGLAM website on August 27, 2014.

After Open Knowledge Festival in Berlin, OpenGLAM members and other GLAM contributors met again during Wikimania London, the official annual event of the Wikimedia movement focused on what people are making with wikis and open content. There were GLAM talks, workshops, discussions and brown bag talks: in this blog I’ll go into some of the highlights, but you can find an overview of all GLAM & Free culture submissions here.

Best practices for the evaluation of GLAM-Wiki cooperation

A GLAM-Wiki evaluation workshop was organized by Beat Estermann, Maarten Brinkerink and Wikimedia Foundation’s Program Evaluation specialist Jaime Anstee to assess the impact of the past GLAM projects and to create a road map by placing evaluation parameters in place for institutional collaboration. From the GLAM wiki residency project at Wikimedia UK, Jonathan Cardy presented the evaluation process needed in place for Wikipedia-in-Residence programs. Wikimedia Deutschland (WMDE)’s Lilli Iliev shared information about the evaluation practices WMDE has put in place in order to implement small to large scale GLAM projects in Germany. While working with various cultural institutions in Germany, they focused on qualitative aspects of the content acquired, on goal oriented programs like “GLAM on Tour”, and on mass outreach by popular media and post campaign impact measuring. Four groups were then formed to work on particular GLAM projects, how they plan to evaluate tangible output and measure return on investments.

Have you heard?

In the scope of the Wikipedia Voice Intro Project that he founded, Andy Marbett (http://pigsonthewing.org.uk) spoke about the beauty of having recordings of notable people where they not just pronounce their names in their native languages, but introduce themselves with their dates and places of birth. With BBC’s collaboration, this project has grew to an avenue on Wikipedia to enrich biography-articles. This is indeed a project that has run absolutely in zero cost and aims at making Wikimedians meet their stars and document their voices for ever on the Internet. The full video of the talk is available below.

Video

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/open-glam-august-27-2014-subhashish-panigrahi-open-glam-at-wikimania-2014

We are Wikipedia

subha — 2014-09-06T03:19:29Z

Wikimedia Deutchland has included a paragraph about WeAreWikipedia on their blog.

@WeAreWikipedia auf Global Voices

Subhashish Panigrahi hat einen Beitrag über das Twitter-Projekt „We Are Wikipedia“ auf der Bloggerplattform GlobalVoices veröffentlicht. Subhashish erklärt unter anderem wo die Idee für das Projekt herkommt und greift einiger der unterschiedlichste Beiträge auf, die über den Twitter-Account in den letzten Wochen liefen. Inzwischen gibt es auch schon eine deutschsprachige Version des Beitrags

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/we-are-wikipedia

Doctors and Translators Are Working Together to Bridge Wikipedia's Medical Language Gap

subha — 2014-08-04T03:29:44Z

I interviewed Wikimedian User:CFCF who is managing the entire project to understand how it is going to work and wrote on Global Voices' Rising Voices about it.

The article was published in GlobalVoices on July 27, 2014. It can be accessed here. It was republished in the Wikimedia Blog on July 30, 2014.

Internet users from around the world often turn to Wikipedia to answer questions of all kinds. The information offered there includes medical subjects, especially important in parts of the world where access to medical professionals may be limited.

However, much of this information can be unreliable and is available only in the most oft-spoken languages.

A group of experienced Wikipedia editors and medical professionals is trying to change that with the Medicine Translation Project, an effort to improve health care-related topics in English Wikipedia and translate them into other languages, including Hindi, Chinese, Persian, Tagalog, Indonesian and Macedonian.

Recently, the Wikimedia Foundation’s Individual Engagement Grant (IEG), a microgrant supporting work on Wikipedia-related activities, granted 10,000 US dollars to the Medicine Translation Project Community Organizing project, which aims to enhance communication and coordination among the team.

Medical student and Wikipedian User:CFCF along with two advisors, Dr. James Heilman (User:Doc James) and Jake Orlowitz (User:Ocaasi) lead the group. We spoke to founder CFCF over email.

Rising Voices (RV): How did the project get started? What inspired it and how did you identify the needs it would fulfill?

CFCF: [...] The project itself started off in 2011 when Dr. James Heilman and a number of translators from Translators Without Borders: Enrique Cavalitto and Ildiko Santana teamed up in an effort to translate medical articles. Since then, the project has exploded into a larger translation forum with hundreds of translators translating articles into almost a hundred different languages. [...]

For Wikimedia projects with a large pool of editors, we have been taking help from editors to assess what is needed, and what should be translated. On smaller projects we have simply set the goal to get anything on World Health Organization (WHO)’s list of essential medicines, as well as anything about neglected tropical diseases, also from a list by the WHO. As for these articles the project is still in an early phase, but we want to cover basically anything that might be relevant to readers, from cancer to emergency medicine.

RV: How is the process of translation going?

CFCF: [...] The problem is that there are so many layers of complications in the translation process. After an article has been written and been subject to review to ensure its quality, the article needs to be prepared and proofed for translation, after which translators need to be found. [...] Many of our translators are medical professionals and have in-depth knowledge in their native languages. On the top of it, they dedicate plenty of time on the content creation and translation. This helps to get good quality translations. What this also means is they they seldom have any knowledge of Wiki markup or Wikipedia. Someone else who knows the language in question has to go through links, templates etc. and fix them, proofread the translated content so it is up to scratch and readable.

CFCF: [...] The problem is that there are so many layers of complications in the translation process. After an article has been written and been subject to review to ensure its quality, the article needs to be prepared and proofed for translation, after which translators need to be found. [...] Many of our translators are medical professionals and have in-depth knowledge in their native languages. On the top of it, they dedicate plenty of time on the content creation and translation. This helps to get good quality translations. What this also means is they they seldom have any knowledge of Wiki markup or Wikipedia. Someone else who knows the language in question has to go through links, templates etc. and fix them, proofread the translated content so it is up to scratch and readable.

RV: How do you address this?

CFCF: To fix all this, it is best to have a local Wikipedian who can integrate the text. Most of the work has already been done. But, getting these things right is very crucial, especially on Wikipedias with vast content, where there already is a lot of content to link in.

I think the resistance we met early in the project's life was not against translation of content. But, because we did not spend enough time getting the translated articles up to shape before sending them live on the target Wikipedia.

What we saw on the Polish Wikipedia was that much of the issues were down to how they used different templates, and after I commissioned a bot to fix this, the articles started going live very quickly. After this, more and more editors became interested in helping out [...]

RV: Are you in conversation with the Wikipedia Zero team — a mobile data project focused on Wikipedia access in the developing world — about popularising this with their partners in the developing nations?

CFCF: Currently we are not in touch with the Wikipedia Zero team specifically, even though our works target the same communities. The difference between us and them is that we target developed countries as well as countries where there barely is any mobile connectivity at all, such as Burma where I do not know if we will be seeing Wikipedia Zero in the foreseeable future [...]

RV: What are your plans to engage with the larger Wikimedia communities that are multilingual and totally diverse?

CFCF: We aim to get high quality content in as many languages as we can. It is difficult to translate such deeply technical content, so we are really looking for professional translators, or individuals with some form of medical background so that information loss and corruption of content in translation is minimal.We recruit translators either off-wiki, or on the medical WikiProjects. We are still looking for translators who feel they are comfortable with such topics, and we especially need them in smaller languages. We are also searching them at Babylon on Meta Wiki.

WikiProject Med Foundation was the first attempt to get a truly global organization of medical Wikipedia editors. Most medical professionals are fluent in English, and we really try to engage in discussion in other languages when we can, so I think there is a real benefit in creating a global community for medical editors.

We are not large enough yet that we have all the relevant people on English Wikipedia, and we will probably never be because there are always specialists in other countries with very specific knowledge that we can leverage. That makes international collaboration really great.

As for the local language integrators, the idea is to have editors who are willing help out and be an intermediary between that community and our translator community. We have a page where all our finished translations are added. An integrator would patrol that page on a regular basis, inform the respective language Wikipedia that the new translation is ready. The language Wikipedia’s reader community share feedback on the translation quality and suggest for improvement. For us, it is really easy to just add articles without going through them thoroughly. But, that would not work at all. For things to work, we need someone who both knows Wiki markup and the target language so that the integration can go smoothly.

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/global-voices-subhashish-panigrahi-july-27-2014-doctors-and-translators-are-working-together-to-bridge-wikipedias-medical-language-gap

Classical Odia Language in the Digital Age

subha — 2014-07-28T07:41:51Z

The essay was published in the June edition of Odisha Review, a magazine published by Government of Odisha's Department of Information and Public Relations.

Click to read the original article published in Odisha Review here.

Odisha’s documentation and archival history dates back to the pre-Kalinga civilization that existed more than 5,000 years back in which today’s Odisha was a major part of it. It, later was more vibrant when Kalinga kingdom and was widespread from Ganga to Godavari, geographically consisting of modern day Odisha entirely and partly Bangladesh, West Bengal, Bihar, Jharkhand, Madhya Pradesh, Chattishgarh, Andhra Pradesh, Telengana and part of Tamilnadu and Kerala. The epigraphs of cave painting in Gudahandi and stone inscriptions of Hatigumpha in Udayagiri complex are a few examples of the early documentations that the ancestral Kalingan tribes had made. Furthermore, the early Buddhist poets of Kalinga (popularly known as 64 Sidhapada) wrote “ doha ” (spiritual verses) in Pali language. Pali is the language of all of the Buddhist literature and predecessor of modern Odia, Maithili, Bangla and Assamese language and has deep impact on many other Indic languages. Odia has travelled through a long journey of “Tambapata ” (bronze plate inscription), “Talapatra” (palm leaf manuscripts), printed books since early 18th century and e-books in the modern days. Years of history that have perished during invasions by foreign invaders could have told more about this civilization. Modern Odisha state, so far has been able to uphold the pride of having the largest number of palm leaf manuscripts (over 20,000 manuscripts) in the world. Odia printing and publication industry is spread across all the 30 administrative districts of Odisha and other Indian cities like Kolkata and New Delhi and to some extent in some parts of Surat. A few million books would have been printed starting from the first book “New Testament ” that got printed in 1809.[1]

In this chronology there comes the new age reading tools “e-books” or electronic books less formally initiated in the eighties by students of Regional Engineering College, Rourkela (Now National Institute of Rourkela) and now crossed a decade.[2]

Odia got classical status on 20 February this year after 5 other Indian languages on the basis of its literary heritage of over three millennia. Interestingly, it is older than most of the most spoken languages in the world. Like many other mighty civilizations, traders of this region conquered places and took their language and culture to their occupied colonies. Early traders of Kalingan Sadhabas were trading silk and spices with South Asian countries. With them travelled Kalinga’s language and culture. When all of the other language’s have been able to have a strong presence on the Internet, online content available in Odia is way limited compared to even other Indic languages. It has been almost a decade since Odia support is available in most computers across operating systems. But, the digital desktop publishing (DTP) published resources are still not available in a searchable manner – not on internet or in a computer locally. Currently, the Odia publication industry uses proprietary standard fonts for Odia typing. Akruti, LEAP office, Shreelipi are name to few. All of these were the only means for printing books using desktop publishing at one point of time. But, these encoding systems are out-of-date. The major drawback of these fonts is, they have regular Latin characters replaced by Odia characters. If a document is typed using one such fonts is sent to someone it is difficult to even read or reuse if the person in the receiving end does not have the exact font used for typing. As already mentioned the fonts are commercial and proprietary and it is mandatory to buy them to use. In reality most of the users do not buy and use pirated versions of the software for work.

The printed documents typed in one standard is not compatible with the other one. To avoid this problems, an advanced universal standard called “Unicode” was released in early 2000. Unicode has both Odia and Latin characters in a font that allows both the scripts to be displayed correctly at the same time. It is universally compatible and all the operating systems have Unicode fonts installed in the computers. This takes the pain of installing multiple fonts to access any typed text. Searching any text typed in Unicode is as simple as googling something in English. Moreover, documents typed using one Unicode font could be read using another Unicode font. Unfortunately, none of the Odia newspapers have their publications in Unicode at this moment.

This, practically does not allow any reader to search, access, reuse and quote any content. Same is the case for all other published resources like books and magazines. More than 80 per cent of the published content are not even released online and also not archived.

Many publishers, intimidated of online content plagiarism have been protecting their publications. Unfortunately, copyright laws in India are not stringently practiced unlike the west. This has given rise to a parallel piracy market for the movies and music over the years. Interestingly, books are not of that much demand as music and movies are. As a result of the lingua-cultural shift to English from native languages regional language publications are not widely sold in the post-colonial Indian book market as compared to the English publications. The case of the use of Odia language as a language of governance is still not put in place. Odia is still to be used as a medium for official communication in all of the government offices. English medium educational Boards have been domineering over the Odisha state Board. Despite of these challenges, number of Odia dailies is slowly growing. There are around 100 newspapers published daily from various regions of Odisha. It is essential to note that news archives, unlike literary writings have much of any kind of high commercial value. So is in the case of scholarly and research publications. If all of these publications could be made available online in digital form that will take Odia literature to the global audience. This triggers the need of A) making sure the forthcoming publications are not just typed in Unicode but made available online, B) digitization of published books and making them available free on internet.

It is essential to take measures to ascertain the forthcoming publications use Unicode standard and digitizing published matter and publishing them online. Online content could be made available in Unicode and has trillion times reach than printed matter. As a vast number of the users use Microsoft’s Windows XP they could either upgrade their operating system or move to completely free and open source and Linux based operating systems like Ubuntu. At this moment, Odia has far less content on internet.

Odia Wikipedia tops the list of Odia Unicode content websites and is the largest Odia online encyclopaedia with over 8,000 articles. Available for free on or.wikipedia.org, Odia Wikipedia is a community project where any user could create, edit and modify content. The articles being encyclopaedic and referenced from other reliable sources has some level of authenticity. As this is a small project and is developing it needs more voluntary contribution to grow to a larger project that could serve the purpose of an Open Educational Resources (OER) for students. There are a handful of web and news portals maintained by individuals and organizations that have Odia content in Unicode. The other upcoming project is Odia Wikisource which is an online library. Odia books that are useful for the Odia speaking community like classical literature, religious scriptures, dictionaries and lexicons, journals and research papers and manuscripts could go online on this platform. The most important thing about these two projects is that they both have only volunteers as contributors and anyone and everyone could contribute. Any individual or organization who is interested could add a lot of value to Odia language by contributing the process of digitizing content and making them available for free. These projects, additionally are released under Creative Commons Share-Alike licenses that allows free reuse, modification and commercial reproduction of content. Many valuable books could also be part of Odia Wikisource.

Srujanika, a Bhubaneswar based organization in collaboration with National Institute of Technology, Rourkela and Pragati Utkal Sangh, Rourkela has scanned over 760 Odia books. Out of these, over 200 books are hosted in a non-profit project “Open Access to Oriya Books (OAOB)” and hosted at: oaob.nitrkl.ac.in. Organizations like Manik-Smrutinyas and Institute of Odia Studies and Research have re-licensed books of noted author Dr. Jagannath Mohanty and Dr. Debi Prasanna Pattanayak and Subrat Prusty respectively to Creative Commons licenses for free, commercial distribution. Majority of the resourceful magazines like The Utkal Prasanga could be also made available in Unicode standard by changing its copyright terms to Creative Commons licenses. Larger debates are also needed to convince authors and knowledge and information producing organizations/departments like universities and government’s departments (e.g.Information and Public Relations, Department of Mass Education and Department of Statistics.) to migrate from proprietary copyright restrictions to reusable licenses like Creative Commons licenses. This will not only will help for more public-private collaboration and knowledge production but also taking language resources to masses which is discontinued because of lack of updated technological advancement like use of Unicode font and digitizing valuable content. Government portals need Odia localization in Unicode standard so public get access to information in Odia language and this could make e-governance much more easier. Government notifications that often are released publicly are found to be released in image formats. Many such public and private information could just be released in plain text that will increase the searchability, accessibility and reusability million times.

Footnotes:

[1].Pattnaik, Pushpashree. Presentation on digitization of Odia books in Utkal University (21 February 2014).

[2].Mohanty, Jagadish, eSabada. eOdissa.com (2009 - 2010).

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/odisha-review-june-2014-classical-odia-language-in-digital-age

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ବିକାଶର ରାସ୍ତା

subha — 2014-07-23T14:46:26Z

The column was published in Odia newspaper The Sambad's editorial. It shows a comparative analysis of Odia language with other languages — both linguistic and usability in digital platforms. The article also emphasizes on various aspects that need advancements.

The text below is the unedited version which was submitted for publication. For an edited version published by the Sambad on July 21, 2014, click here. Download the PDF here.

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ତାହାର ୨,୫୦୦ ବର୍ଷର ଭାଷାଭିତ୍ତିକ ନଥିକରଣ ଓ ଆହୁରି କେଇ ହଜାର ବର୍ଷର ନଥିକରଣ ହୋଇନଥିବା ଇତିହାସ, ବାକି ଭାଷାମାନଙ୍କଠାରୁ ଖୁବ କମ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ଏକ ନିଆରା ଭାଷା ଭାବେ ନିଜେ କେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ବଢ଼ିଥିବାର ପ୍ରମାଣକୁ ଆଧାର କରି, ଏହି ବର୍ଷ ଫେବ୍ରୁଆରି ୨୦ ତାରିଖରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ପାଇଲା । ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ବିଷୟ ବାରିହୋଇପଡ଼େ, ତାହା ହେଲା ଓଡ଼ିଆ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବାକି ଭାରତୀୟ ଭାଷାମାନଙ୍କ ଠାରୁ ପୁରୁଣା ଓ ଅଧିକ ସମୃଦ୍ଧ । ଅଧିକନ୍ତୁ ଅନେକ ଭାଷାରେ ଯେଉଁଠି କାଳ୍ପନିକ କବିମାନଙ୍କ ରଚନାର ଆଧାର ଅତୀତରେ ରାଜନୈତିକ ଚାପ ବଳରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ହାସଲ କରାଯାଇଥିଲା ସେଠାରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଥିବା ସତ୍ତ୍ବେ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆକୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବୋଲି ମାନିବାକୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା କମିଟି ବାଧ୍ୟ ହେଲା । ତେବେ ଅନ୍ୟଭାଷାକୁ ଆଢ଼ୁଆଳ କରି ନିଜ ଭାଷା ଆଡ଼େ ଆମେ ନିରେଖି ଦେଖିଲେ ଏହାର ଏହି ଲମ୍ବା ଇତିହାସକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ବର୍ତମାନ ପାଇଁ କିଛି ବିରାଟ ଆବଶ୍ୟକତା ମଧ୍ୟ ଆମେ ଆଖିରେ ପଡ଼ୁଛି । ଭାଷାଟିଏ କେବଳ ପୁରାତନ ହେଲେ ଚଳିବ ନାହିଁ । ଯେଉଁ ଭାଷାର ବ୍ୟବହାର ଯେତେ ଅଧିକ, ଯେଉଁ ଭାଷା ଯେତେ ଜନାଦୃତ, ଯେଉଁ ଭାଷା ଜଗତରେ ବାକି ଭାଷାମାନଙ୍କ ସହ କାନ୍ଧରେ କାନ୍ଧ ମିଳାଇ ଚାଲିଛି, ଯେଉଁ ଭାଷା କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଯେତେ ବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ, ସେ ଭାଷା ସେତେ ଉନ୍ନତ । ଯଦି ମାଣ୍ଡାରିନ ଭାଷାଭାଷୀ ଲୋକେ ନିଜ ଭୂମିର ସବୁତକ ଥାନରେ ନିଜ ଭାଷା ଆଉ ଲିପିର ବ୍ୟବହାରକୁ କଡ଼ାକଡ଼ି କରିନଥାନ୍ତେ, ଯଦି ଜର୍ମାନଭାଷୀଏ "ୟେସ ସାର" କରି ଇଂରାଜୀକୁ ସହଜରେ ଗ୍ରହଣ କରିନେଇଥାନ୍ତେ, ତେବେ ସେ ଭାଷାସବୁ ଯେତେ ପୁରାତନ ହୋଇଥିଲେ ବି, କଦାପି ସେ ଭାଷାରେ ଆଜି 'ସି' ଆଉ 'ଜାଭା' ଆଦି କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଲାଙ୍ଗୁଏଜ ତିଆରି ହୋଇନଥାନ୍ତା । ଥୋକେ ଯେଉଁ କେଇ ବର୍ଷ ତଳେ ପ୍ରଚାର ଆରମ୍ଭ କଲେ ସଂସ୍କୃତ ହେଉଛି କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ ସେ ଫସର ଫାଟିଗଲା କେବଳ ତାହାର ସାଧାରଣ ଜନଜୀବନରେ ବ୍ୟବହାର ନ ଥିବାରୁ । ଭାଷାଟିର ବ୍ୟବହାର ନ ହୋଇ ଏହା ଯେ କେବଳ ସାଂସ୍କ୍ରିଟ ଟୁଲ ଆଉ କିଛି ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଏବଂ ପୂଜାପଟଳ କରି ଜୀବିକା ବଞ୍ଚାଉଥିବା ଯଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଧୁନା ବଞ୍ଚିଛି ତାହା ଜଳ ଜଳ ଦିଶୁଛି । ଏଇ ନିକଟରେ, ୨୦୧୦ରେ, ଆଣ୍ଡାମାନର "ବୋ" ଭାଷାଟି ସମାଧି ନେଲା ସେ ଭାଷା କହୁଥିବା ଶେଷ ମାନବୀ ବୋଆ ସିନିଅରଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ସାଙ୍ଗରେ । ଭାଷା ବ୍ୟବହାର ଅଭାବର ଗରଳ ଧୀରେ ଧୀରେ ଏମିତି ଅନେକ ଭାଷାକୁ ମାରୁଛି ଯେଉଁଠି ସେ ଭାଷାମାନଙ୍କର ବିଶାଳ ଇତିହାସ କିମ୍ବା ପୁରାତନପଣ ତାହାକୁ ବଞ୍ଚାଇ ପାରୁନାହିଁ । ତେବେ ରାଜନୈତିକ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିର ଇନ୍ଧନରେ ଅନେକ ଭାଷା ନାହିଁରୁ ଯେ କାହିଁ ହୋଇଛନ୍ତି ତାହା ଆମେ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିବା ନାହିଁ । ତେବେ ଏବେ ବେଳ ଆସିଛି ଅନୁଶୀଳନ କରିବାର କି, ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ବିକାଶ ଓ ଜଗତର ବାକି ଅଧିକ ବ୍ୟବହୃତ ଭାଷାମାନଙ୍କ ସମକକ୍ଷ ହେବା ପାଇଁ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ କଣ ରହିଛି ।

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଯେଉଁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ପାଇବା ପଛରେ ତାହାର ସବୁଠାରୁ ଦମ୍ଭିଲା କାରଣଟି ହେଉଛି ଏହାର ନିଆରାପଣ । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଏ ଦୀର୍ଘ କେଇ ବର୍ଷର ଇତିହାସରେ ଯେ ଆଉ ଭାଷାଠାରୁ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇନାହିଁ ତା' ନୁହେଁ । ହେଲେ, ସେ ପ୍ରଭାବ ନଗଣ୍ୟ । ବରଂ ଓଡ଼ିଆ ନିଜର ପଡ଼ୋଶୀ ଭାଷାମାନଙ୍କୁ ତାଠାରୁ କେଇଗୁଣା ଅଧିକ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି ଯାହା ବୋଧେ ଆମ ଇତିହାସରେ ଲିଖିତ ହୋଇନାହିଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ । ହେଲେ ଓଡ଼ିଆର ସୂତା ଲମ୍ବିଛି କଳିଙ୍ଗର ସେଇ କାଳକୁ ଯେଉଁକାଳେ ଏହାର ସାଧବ ପୁଅ ସମଗ୍ର ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆରେ ନିଜର ପତିଆରା ଜାରି ରଖିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ ଏକ ବଣିକ ଜାତି ଭାବରେ । କେବଳ ପାଟଲୁଗା ନୁହେଁ, ଏଠାର ଭାଷା, ଚଳଣି, ପାର୍ବଣଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମନ୍ଦିର ଓ ସଉଧ ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀଯାଏ ଦରିଆପାରି ଦେଶମାନଙ୍କୁ ଯାଇଥିଲା । ଆଜି ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ଲୋକଙ୍କ ମୁଣ୍ଡିଆ ମାରିବା ହେଉ କି ସେମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟର ଚାଉଳ ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ହେଉ କିମ୍ବା ଜଗତର ବିଶାଳତମ ମନ୍ଦିର ଆଙ୍ଗକ ଓରର ସ୍ଥାପତ୍ୟରେ କଳିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିରର ପରିପାଟୀ ହେଉ, ଏସବୁ ଆମକୁ ନିଜର ନିଜର ଲାଗିବା ପଛରେ ରହିଛି ଆମ ବଡ଼ବଡ଼ୁଆଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧଟି । ଅନେକ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ଭାଷାରେ କ୍ଳିଙ୍ଗ, କେଲିଙ୍ଗ ଆଦି ଶବ୍ଦର ବ୍ୟବହାର ତ ଆମ ଭୂଖଣ୍ଡର ଏ ଦେଶସମୂହଙ୍କ ପାଇଁ ଅବଦାନର ଆଉ ଏକ ନମୂନା । ତେବେ ଆମର ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଯେଉଁ ସବୁ ଦେଶରେ ନିଜର ଉପନିବେଶମାନ ଗଢ଼ିଥିଲେ, ସେଠାର ଭାଷାସବୁ ନିଜ ଭାଷାକୁ ପିନ୍ଧାଲୁଗା କରି ଜଡ଼ାଇ ଧରିବା ବଳରେ ଆଜିର ଯୁବସମାଜ ସେଠାରେ ମୋବାଇଲରେ ନିଜ ଭାଷାରେ ଗେମ ଖେଳୁଛନ୍ତି । ଆଜି ବି ଇଉରୋପ ଆଉ ଆମେରିକା ସେମାନଙ୍କୁ ଭେଦ କରିବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଭାଷା ଆଉ ନିଜ ଚଳଣିର ଦମ୍ଭିଲା ନିଅଁଟି ଲାଗି । ଭାଷା ଯେ କେବଳ କଥା ବାର୍ତ୍ତାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ଆଉ ତାର ଆମ ଜୀବନର ଆଉ କିଛି ଅବଦାନ ନାହିଁ ଏ କଥା ଭାବିବାଠୁ ବଳି ଆଉ ଭୁଲ ନାହିଁ । ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ ପାଦ୍ରିଏ ଗୋଆରେ ପାଦ ଥାପୁ ଥାପୁ ପ୍ରଥମେ ଯାହା ଶିଖିଲେ ତାହା ହେଲା କୋଙ୍କଣୀ ଭାଷା । ସେଥିଲାଗି ସେ ଭାଷାର ପ୍ରଥମ ଛପା ଗ୍ରନ୍ଥଟି ହେଲା ବାଇବେଲର ଟେଷ୍ଟାମେଣ୍ଟ । ଏପରିକି ଆମ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଆଉ ଅନେକ ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ପ୍ରଥମ ଛପା ବହି ବାଇବେଲ । କାରଣ ହେଉଛି ଭାଷା ହେଉଛି ଏକ ଜନଜାତିର ଦାଣ୍ଡଦୁଆର । ସେ କବାଟ ଫିଟିଲେ ଯାଇ ଘର ଭିତରକୁ ଯିବା ସମ୍ଭବ । ଏ କଥାଟି ଭଲା ଆମ ନେତାଗଣ ଥରେ ଚେତିଥାନ୍ତେ! ରାଜନୈତିକ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ଆମ ଭାଷା କାହିଁ କେତେ ଉଚ୍ଚକୁ ଉଠିଥାନ୍ତା! ତେବେ ଓଡ଼ିଆକୁ ଦମ୍ଭିଲା କରିବାକୁ ଯେଉଁ ମୂଳ କେତୋଟି ରୂହ ନିହାତି ଲୋଡ଼ା ସେ ଯଥାକ୍ରମେ ହେବେ ଭାଷାକୁ ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରି ସରକାରୀ ନଥିକରଣରେ ବ୍ୟବହାର, ଭାଷାର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାରକୁ ବ୍ୟାପକ କରିବାର ସାଧନ ତିଆରି ଓ ଶେଷରେ ଭାଷା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅଧିକ ଗବେଷଣା ଓ ଭାଷା ଶିକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ଅଧ୍ୟୟନ କେନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସହିତ ଓଡ଼ିଆରେ ସ୍ନାତକମାନଙ୍କ ଲାଗି ଅଧିକ ସ୍ୱଚ୍ଛଳ ଚାକିରୀ ।

ପ୍ରଥମ କଥାଟି ବିଚାରିବା । ଏକ ବିଡ଼ମ୍ବିତ ବେଳାରେ ଓଡ଼ିଆ ବଦଳରେ ଇଂରାଜୀରେ ନଥିକରଣ କରାଯିବାର ଏକ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ତରଫରୁ ନିଆଯାଇଥିଲା । ଏତେସଂଖ୍ୟକ ସଭ୍ୟଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ କିପରି ଯେ ସେତେବେଳେ ଏହା ବିଧାନସଭାରେ ଗୃହୀତ ହୋଇଥିଲା ତାହା ନିଶ୍ଚେ ଆଲୋଚନାର ବିଷୟ, କିନ୍ତୁ ତା' ଠାରୁ ଆହୁରି ଗୁରୁ ବିଷୟ ହେଉଛି ସେଇ ନିୟମର ସଂଶୋଧନ କରି ଓଡ଼ିଶାରେ ସମସ୍ତ ସରକାରୀ ନଥିକରଣ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଲିପିରେ କରିବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରିବା । ଆମ ଦେଶର ଅନେକ ରାଜ୍ୟରେ ସରକାରୀ କାମ ପାଇଁ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାଷାର ବ୍ୟବହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ । ତାମିଲନାଡ଼ୁ ଭଳି ରାଜ୍ୟରେ ଏହା ଏତେ ଅଧିକ କଡ଼ାକଡ଼ି ଯେ ଅଣ-ତାମିଳ ଆଇଏସ ଅଫିସରମାନେ ମଧ୍ୟ ତାମିଳ ବୁଝିବା, ପଢ଼ିବା ଓ ଲେଖିବାକୁ ବାଧ୍ୟ । ସରକାରୀ ଭାବେ ନିୟମଟିଏ ପ୍ରଣୟନ ହେଲେ ତାହା ଭାଷାର ବ୍ୟବହାରରେ କେତେ ଯେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ତାହା ଏଥିରେ ସହଜରେ ଅନୁମିତ ହେବ । ସରକାରୀ କଳର ନଥିକରଣ ଯଥା: ଅଫିସରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଲେଖାପଢ଼ା, କିରାଣୀମାନଙ୍କ ଖାତାଆଦିରେ ଲେଖାରେ ଓଡ଼ିଆର ବ୍ୟବହାର, କୋର୍ଟ-କଚେରିରେ ଓଡ଼ିଆରେ ବିଚାର-କାରବାର, ସ୍କୁଲ କଲେଜରେ ଓଡ଼ିଆରେ ରଚନାଲେଖାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନିୟମିତ ନାନାଦି ଭାଷା ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଆଦିର ଆୟୋଜନ କଲେ ଧୀରେ ଧୀରେ ସମସ୍ତ ସ୍ତରରେ ଓଡ଼ିଆର ବ୍ୟବହାର ବଢ଼ିବ । ସାଇନବୋର୍ଡ଼ରେ ଲିପିର ବ୍ୟବହାର ବାବଦରେ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଉଦାହରଣ ନିଆଯାଇପାରେ । ଏହା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରାଯିବା ଫଳରେ ଜଣେ ସାଧାରଣ ଅଣ-କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଲୋକକୁ କନ୍ନଡ଼ ପଦେ ଶିଖିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି । କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ନଥିବା ହେତୁ ବାହାରୁ ଲୋକଟିଏ ଆସିଲେ ହିନ୍ଦୀରେ କହିଲେ ଚଳିଯାଉଛି । ଭାଷା ପାଇଁ ସଚେନତତା ତିଆରି କରି ଯାହା ପୁରୁଷେରେ ହୁଏତ ସମ୍ଭବ ହେବନାହିଁ ତାହା ବରଷେରୁ ଉଣା ସମୟରେ ସରକାରୀ ନିୟମଟିଏ ତିଆରି କରି ହୋଇପାରିବ । ଯଦି ବେଙ୍ଗାଳୁରୁର ମିଠାଦୋକାନୀଟିଏ ଓଡ଼ିଆ ଲିପିରେ "ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାହାଳ ରସଗୋଲା" ଲେଖିପାରୁଛି ତାହେଲେ ନାମୀ ଦାମୀ ବ୍ରାଣ୍ଡର ଦୋକାନରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଓଡ଼ିଆ ସାଇନ ବୋର୍ଡ଼ କାହିଁକି ରହିବ ନାହିଁ? ଅଧିକନ୍ତୁ ସରକାରୀ ୱେବସାଇଟର ତଥ୍ୟସମୂହ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆରେ ରଖିବା ଜରୁରୀ । ଯଦି ସରକାର ଏଥିରେ କିଛି ଅର୍ଥ ଖର୍ଚ୍ଚ କରି କରନ୍ତି ତାହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ଅଛି, କାରଣ ଯଦି ସାଧାରଣ ନାଗରିକ ବାପୁଡ଼ାଟି ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଓଡ଼ିଆରେ ତଥ୍ୟ ପାଇପାରିଲା ତାହାଠାରୁ ବଳି ବଡ଼ ଜିନିଷ ଆଉ କିଛି ଅଛି? ଯେଉଁ ଇ-ଗଭର୍ଣ୍ଣାସ ବାବଦରେ କୋଟି କୋଟି ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଛି ଆଉ ହେଉଛି ତାହାର ମୂଳ ସୋପାନ ହେଉ ଓଡ଼ିଆରେ ସମସ୍ତ ଅନୁବାଦ ଆଦି କରି ୱେବସାଇଟ ଓ ତଥ୍ୟ ଓଡ଼ିଆରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବା ।

ଗଳିକନ୍ଦିରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ନେଇ ନାଟକ ଆଦିର ପରିବେଷଣ ଏକ ବିଷୟକୁ ଲୋକଙ୍କ ସାମନାକୁ ଆଣିବାର ଆଉ ଏକ ବିରାଟ ମାଧ୍ୟମ । ଦିଲ୍ଲୀ ଗଣଧର୍ଷଣ ପରେ ସେଠାରେ ସଙ୍ଗଠନ ଓ ଜନସାଧାରଣ ଏତେ ସଂଖ୍ୟାରେ ସଚେତନତାମୂଳକ ନାଟକମାନ ପରିବେଷଣ କରିଥିଲେ ଯେ ତାହା ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଲମ୍ବା ସମୟ ପାଇଁ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ପକାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା । ଜନଗଣଙ୍କ ପାଖରେ ଆଉ ଏକ ଜିନିଷ ବହୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ । ତାହା ହେଲା ବିଜ୍ଞାପନ ବା ଆଡ଼ । ବିଜ୍ଞାପନ ଦେଖି କେତେଜଣ ସାବୁନ ବା ସାମ୍ପୁ କିଣନ୍ତି ତାହା ମାର୍କେଟ ସର୍ଭେ କରୁଥିବା କମ୍ପାନି କହିପାରିବେ । ହେଲେ ସେଥିରେ ଯୁବକଯୁବତୀଙ୍କ ଭଳି ହରେକ ରକମର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବା କିବା ସେମାନଙ୍କ ଭଳି ଚଷମାଟେ ମୁଣ୍ଡରେ ଟେକି ଲଗାଇବା ଯେ ଆମ ଅଜାଣତରେ ଆମ ଭିତରକୁ ଆସୁଛି ଏ କଥା ଲେଖକ ହଲପ କରି କହିପାରେ । ଆମ ଓଡ଼ିଆ ବିଜ୍ଞାପନ ଯାହା ଟିଭିରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି ସେସବୁର ଭାଷାର ନିମ୍ନ ମାନ ଦେଖିଲେ ଲାଗେ ଯେ ଏ ଚାଲୁ ଭାଷା ଆଉ କିଛି କାଳ ଚାଲିଲେ ଆମ ଭାଷାର ଥାଳରୁ ଅକ୍ଷରମାନ ବି ଚଳୁ ହେଇଯିବ । ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ସଂସ୍କୃତି ବିଭାଗ ତରଫରୁ କିଛି ବିଜ୍ଞାପନ ତିଆରି କରାଯାଇପାରନ୍ତା ଆଉ ଭାଷା ଶିକ୍ଷାରେ ଯୁଗଟିଏ ଆଣନ୍ତା ଗଣଶିକ୍ଷା ବିଭାଗ ତରଫରୁ କିଛି ମାଗଣା ଓଡ଼ିଆ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ ପାଇଁ ସହଜ ଶିକ୍ଷଣ ଓ ତା'ର ମାଗଣା ବିତରଣ । ଚତୁର ବିନୋଦଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅବୋଲକରା କାହାଣୀ ଯାଏ ଆମ ସାହିତ୍ୟର ନାନାଦି ଜଣାଶୁଣା ସାହିତ୍ୟକୁ ଆନିମେସନ ଫିଲ୍ମ, ଗ୍ରାଫିକ ନଭେଲ, କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଗେମ ଆଦି ତିଆରି କରାଗଲେ ଆଜିର ପିଲାଠୁ ବୁଢ଼ାଙ୍କର ଅବଚେତନରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ବିଶେଷ କରି ଶୁଦ୍ଧ ଭାଷା ଆବୋରି ବସିବ । ଓଡ଼ିଆ ହେଉଛି ସେହି ଭାରତୀୟ ଭାଷାମାନଙ୍କ ଭିତରୁ ଗୋଟିଏ ଯେଉଁଥିରେ ଖୁବ କମ ଲେଖାଲେଖି ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ । କାରଣ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାରେ ଖବରକାଗଜଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସରକାରୀ ପ୍ରକାଶନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶହେରୁ ଶହେ ପ୍ରକାଶନ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଅଣ-ଇଉନିକୋଡ଼ରେ ଫଣ୍ଟ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି । ଇଉନିକୋଡ଼ ଏକ ବିଶ୍ୱଶ୍ରେଣୀର ମାନକ ଯାହା ଉଣାଅଧିକେ ସମସ୍ତ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଫଣ୍ଟଟିଏ ଡାଉନଲୋଡ଼ ନ କରି ବି ପଢ଼ିହୁଏ । କିନ୍ତୁ ଅଣ-ଇଉନୋକୋଡ଼ରେ ଲେଖା ହୋଇଥିବା ପାଠ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଫଣ୍ଟଟିଏ ଡାଉନଲୋଡ଼ କରିବାକୁ ପଡ଼େ ଯାହା ଏକ ପାଠକ ପାଇଁ କେବଳ କଷ୍ଟକର ନୁହେଁ ବରଂ କପିରାଇଟର ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ । ଇଉନିକୋଡ଼ ଫଣ୍ଟରେ କମ୍ପୁଟରରେ ଆଗରୁ ଇନଷ୍ଟଲ ହୋଇ ଆସୁଥିବାରୁ ସେଥିରେ ସହଜରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖାପଢ଼ା ହୋଇପାରେ । ଓଡ଼ିଆରେ ଅଧୁନା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ କଣ୍ଟେଣ୍ଟ ଥିବା ୱେବସାଇଟ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ । ଏକ ଖୋଲା ଲାଇସେନ୍ସରେ or.wikipedia.org ରେ ଉପଲବ୍ଧ ଏହି ଅନଲାଇନ ଜ୍ଞାନକୋଷରେ ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ । ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଅନେକେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାନ୍ତି କାହିଁକି ଜଣେ ସାଧାରଣ ଲୋକକୁ ସମ୍ପାଦନାର ଗୁରୁଭାର ଦିଆଯିବ ସେଠାରେ ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ପରିବେଶରେ ଆଗରୁ ପ୍ରକାଶିତ ଲେଖାମାନଙ୍କର ଆଧାରରେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଲେଖା ହେଉଛି ଓ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ନଥିବାର ଯେଉଁ ବିଶାଳ ଫାଙ୍କଟି ରହିଛି ତାହା କିଛି ପରିମାଣରେ ଭରୁଛି । ଏହା ପାଖାପାଖି ସମସ୍ତ ଭୁଲଭଟକା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମତରୁ ଲେଖାଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂରରେ ରଖିଥାଏ । ତେବେ ଏହି ଭଳି ସାମୁହିକ ଉଦ୍ୟମ କେବଳ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ସକ୍ରିୟ ଅବଦାନ ବଳରେ ହିଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବ, ତୁଚ୍ଛା ସମାଲୋଚନାରୁ ନୁହେଁ ।

ଆମ ଭାଷାର ସାହିତ୍ୟ ଆଉ ଭାଷା ଦିଓଟି ଯାକ ଅଙ୍ଗାଙ୍ଗୀ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ । ଏ ଉଭୟ ପୁଣି ସମାଜ ଓ ଆମର ପରିବେଶ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାନ୍ତି । କେବଳ ଗପ, କବିତା ଓ ଉପନ୍ୟାସ ନୁହେଁ, ଭାଷାର ଗବେଷଣା, ଲିପିର ଗବେଷଣା ଓ ଭାଷା ଯେଉଁ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ସେ ସବୁର ସନ୍ତୁଳନ ନିତାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ । ଅନେକ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ସଫ୍ଟୱାର ଓ ୱେବସାଇଟର ବାହାର ଆବରଣ ବା ଯାହାକୁ ଜଣେ ବ୍ୟବହାରକାରୀ ବ୍ୟବହାର କରି କାମ କରେ, ତାହାର ଟେକନିକାଲ ଶବ୍ଦରାଜି "ଫ୍ରିକୁଏଣ୍ଟଲି ଇଉଜ୍‌ଡ ଏସେନସିଆଲ ଲାଙ୍ଗୁଏଜ (FUEL)" ନାମରେ ଜଣା । ଏହାର ମାନକ ଆଉ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିବା ଭାଷାର ମାନକ ଏକ ହେବା ନିହାତି ଜରୁରୀ । ସେହିଭଳି ଖବରକାଗଜ, ଟିଭି ଓ ବିଜ୍ଞାପନ ଆଦି ସାଧାରଣ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଯାହା ପ୍ରତି ନିମିଷରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚୁଛି ତାହାର ଭାଷାରେ ତାଳମେଳ ରହୁନାହିଁ । ଏ ବାବଦରେ ସରକାରଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ବିଭାଗ, ଶିକ୍ଷାବିଦ, ବିଭିନ୍ନ ବୟସ-ଜୀବିକା ବର୍ଗର ସାଧାରଣ ବ୍ୟବହାରକାରୀ, ଭାଷାବିଦ ଓ ବୈଷୟିକ ଗବେଷକମାନେ ଏକାଠି ମିଶି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଔପଚାରିକ ଓ ଅନୌପଚାରିକ ବ୍ୟବହାର ତଥା ଶବ୍ଦର ବନାନ ବାବଦରେ ଏକ ସୂଚନା ପୁସ୍ତିକା ତିଆରି କରିପାରିଲେ ତାହା ଉଭୟ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ତଥା ଗଣମାଧ୍ୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନମାନଙ୍କ ବ୍ୟବହାରରେ ଲାଗିବ । ଏହା କେବଳ ଯେ ଭାଷାର ବିକାଶର ଧାରାକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବ ନାହିଁ ବରଞ୍ଚ ଭାଷାର କାନ୍ଧରେ ଯେଉଁ କୁରାଢ଼ୀ ବାରମ୍ବାର ବାଜୁଛି ମିଡ଼ିଆଠାରୁ, ତାହା ସୁଧୁରୁଯିବ ।

ଶେଷରେ ଗୋଟେ ବିଷୟକୁ ଗଣ୍ଠି କରି ଧରିବାକୁ ପଡ଼ିବ । କେଇଜଣ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଭାଷା ବିମୁଖତାକୁ ଆଧାର କରି ଓଡ଼ିଆ ଜାତିକୁ କଙ୍କଡ଼ା କହିବାର ଅବସାନ ହେଉ । ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଡ଼ ଆଖିରେ ଦେଖି କେଉଁ ଜାତି କେବେ ଉପରକୁ ଉଠିନାହିଁ କି ଉଠିବ ନାହିଁ । ତେବେ ଜଣେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀର ଓଡ଼ିଆ ନ ଶିଖିବା ପାଇଁ ସଭାସମିତିରେ ଚିତ୍କାର ନ କରି ରାଜନୈତିକ ଦଳକୁ ଗୋଟିଏ ଭାଷାର ବିକାଶ ପାଇଁ ନୂଆ ନୂଆ ଯୋଜନା ନ କରି ତା ଭିତରେ ବିଭେଦ ତିଆରି କରିବାର ବାଟ ତିଆରି ଉପରେ ସମାଲୋଚନା କଲେ, ଭାଷା ପାଇଁ ନୂତନ ଆଶାର ସଂଚାର ହେବ । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ବିଭବ ତାର କଥିତ ଭାଷାମାନ । ଅଞ୍ଚଳ ଭେଦରେ ଯଦି ଭାଷାର କଥନ ବଦଳୁଛି ତାହା ଏକ ଭାଷାର ବହୁମୁଖୀତାକୁ ଦେଖାଉ ନାହିଁ କି? ଯେଉଁ ଆଣ୍ଟରେ ଗୋପାଳ ପ୍ରହରାଜେ ଓଡ଼ିଶାର ସବୁ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକକଥିତ ଶବ୍ଦସମ୍ଭାରକୁ ନିଜ ଭାଷାକୋଷରେ ସାଇତିଥିଲେ ଯଦି ସେସବୁକୁ ଆମ ଖବରକାଗଜ, ଟିଭି, ବିଜ୍ଞାପନ ଆଦିରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଆନ୍ତା, ଖାସ କରି ଅଯଥା ହିନ୍ଦୀ ଶବ୍ଦର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାରକୁ ରୋକି ଓଡ଼ିଶାବାସୀ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳ ତଥା ବାକି ଅଞ୍ଚଳର ଲୋପ ପାଇଯାଉଥିବା ଅନେକ ଶବ୍ଦର ପରିଚିତି ଜାଣନ୍ତେ । ତେବେ ଭାଷା ସଭିଙ୍କର । ଯେମିତି ଆମ ଘରଲୋକଙ୍କୁ କିଏ ଗାଳିପଦେ ଦେଲେ ଆମ ହିଆକୁ ବାଧୁଛି, ହାତରୁ କଟୁରୀ ଖସୁଛି ସେମିତି ଆମ ଭାଷା ପାଇଁ ଦରଦଟି ପିଲାଙ୍କ ମନରେ ରୋପିଲେ ଆମ ପର ପିଢ଼ି ଯେ ଆଉ ଏକ ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନ କରି ଜଗତର ବାକି ପାଞ୍ଚ ଭାଷା ଭିତରେ ଓଡ଼ିଆକୁ ଏକ ନ କରିବେ ତାହା କିଏ କହିବ? ଏ ଗୁରୁଦାୟୀତ୍ୱଟି ଅଭିଭାବକମାନଙ୍କର, ଆଉ ଆମ ସଭିଙ୍କର ।

ଲେଖକ ପରିଚିତି
ଶୁଭାଶିଷ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଜଣେ ଶିକ୍ଷାନୁସନ୍ଧାନୀ ଓ ଖୋଲା ଜ୍ଞାନ ବିତରଣ ଗବେଷକ । ସେ ଅଧୁନା ବେଙ୍ଗାଳୁରୁସ୍ଥିତ ସେଣ୍ଟର ଫର ଇଣ୍ଟରନେଟ ଏଣ୍ଡ ସୋସାଇଟିର ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ଅଫିସର ଭାବେ ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ବ୍ୟବହାର ଓ ବିକାଶ ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଓ ବହିର ଡିଜିଟାଲ ସଂସ୍କରଣ ରୂପ ନିମନ୍ତେ ସେ ଅଧୁନା ଆକସେସ ଟୁ ନଲେଜ ପ୍ରକଳ୍ପରେ କଲେଜ ଓ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ସ୍ତରରେ ଅଧ୍ୟାପକ ଓ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଓଡ଼ିଆରେ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଯୋଗେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାରର ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ।ସେ ବହୁକାଳ ଧରି ଉଇକିପିଡ଼ିଆ, ମୋଜିଲା ଭଳି ଆନ୍ଦୋଳନ ତଥା ଓପନଗ୍ଲାମ ଓ ଓପନ ଏଜୁକେସନ ଭଳି ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ସାଙ୍ଗଠନିକ ସମ୍ମିଳନୀର ଭାଗ ନେଇ ଭାଷା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆଲୋଚନାରେ ଭାଗ ନେଇଛନ୍ତି । ଭାଷା ଗବେଷଣା ଓ ବ୍ୟବହାର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ରଚିତ ପ୍ରବନ୍ଧମାନ ଅନେକ ଓଡ଼ିଆ ଖବରକାଗଜ, ପତ୍ରପତ୍ରିକା ଓ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ବ୍ଲଗମାନଙ୍କରେ ପ୍ରକାଶିତ ।

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/sambad-july-21-2014-paths-for-development-of-odia-language

Mozilla Brings Indian Communities Together

subha — 2014-07-23T07:30:06Z

I took part in two major events, Indic FirefoxOS L10n Sprint 2014 and MozCamp Beta – India organized by Mozilla in India as a voluntary contributor. In this blog post I am sharing with you my experience of the events.

The article was published on the website of Opensource.com on July 13, 2014. It can be read here.

Mozilla organized two national events in India during the month of June this year: Indic FirefoxOS L10n Sprint 2014 and Mozcamp Beta 2014.

Indic FirefoxOS L10n Sprint 2014 was more of an implementation-based sprint with the goal to motivate Indic language localization teams to translate strings for its upcoming Firefox OS based $25 phone. Mozcamp India Beta was an event for meeting mentors, planning for the future, and strategizing Mozilla’s mission in India.

Indic FirefoxOS L10n Sprint 2014

The Indic FirefoxOS L10n Sprint 2014 was held at Red Hat’s Pune office, June 7 and 8, 2014. This was the first time 13 Indic language communities came under one roof to translate interface strings together, commented Mozilla Community Manager, Arky. During the two day sprint, most language groups (2 - 4 members strong) completed more than 40% of the localizations that will appear as interface strings for Firefox OS, an upcoming operating system for mobile and tablet devices. Mozilla released its developer test phones, starting with GeeksPhone Keon in April of last year, started thinking of the mobile users from the emerging nations leaving the west for Android, iOS, and Windows 8. Bringing cheaper phones to people with an interface in their own language could help to make phones smarter for common users. Assamese, Bangla, Hindi, Gujarati, Maithili, Malayalam, Marathi, Kannada, Odia, Punjabi, Telugu, Tamil, and Urdu are the 13 language communities that took part in the event.


Photo by Subhashish Panigrahi (CC-BY-SA 3.0 License)

Mozcamp Beta 2014

The Mozcamp India beta event aimed to bring core contributors from multiple communities housed under the Mozilla umbrella and engage with them in a participatory and learning way. Staffers from Mozilla who are responsible for various projects and products worked with these contributors over three days (June 20 - 22) building strategies for best practices for recruiting new contributors, mentoring them, and sustaining the communities in a long run. The project page says, "MozCamp Beta is an experiment. This is the first time Mozilla is testing how to train contributors to bring in more contributors across the project."

Mozilla’s core product, the Firefox browser's expanding wing, Firefox OS, was the center of attention. Mozilla is working with two Indian brands, Spice and Intex, to produce phones that are expected to be around $25, thus revolutionizing the smartphone world. Some of the sessions during the event focused on breaking the notion that app making so technical that it can only be done by some. New projects like Mozilla's Appmaker give users the option to create a web app and flash it into the Firefox OS device without knowing any code. Similarly, a session covered the User Centered Design process, a new way for users to create an app by drawing it on paper and brainstorming on paper about useful functionalities.

These two events were a grand display of user contribution and what makes Mozilla a creativity-seeking organization. "Mozilla is committed to make the web free and fun. We aim to have the maximum number of Maker parties in India this year to promote web literacy and having students to create and curate Open Educational Resources," says Mozilla’s Global Strategist and Manager of the Webmaker mentor team, Michelle Thorne.

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/mozilla-brings-indian-communities-together

Mozilla brings Indian Communities together Twice in One Month

subha — 2014-07-23T07:06:58Z

The guest post was published on Mozilla' website on July 8, 2014. It can be read here.

Mozilla, in the process of putting its best effort on people that make it, has organized two larger and national events in India: Indic FirefoxOS L10n Sprint 2014 and MozCamp Beta – India. The first is being a more implementation based sprint with the goal to motivate Indic language localization teams to translate strings for its upcoming Firefox OS based $25 phone where the second one was an event for meeting mentors, planning for the future and strategizing Mozilla’s mission in India.

Indic FirefoxOS L10n Sprint 2014 was held at Redhat’s Pune office during 7 – 8 June. This was the first time 13 Indic language communities came under one roof to translate interface strings together, says Mozilla’s Community Manager Arky. During the two day sprint most language communities with the strength of 2 – 4 members each completed more than 40% of the localizations that will appear as interface strings for Firefox OS, an upcoming operating system for mobiles and tablets. Mozilla, after releasing its developer test phones starting with GeeksPhone Keon in April last year also started thinking of the mobile users from the emerging nations leaving the west for Android, iOS and Windows 8. Bringing cheaper phones to people with an interface of their own language could help to make phones more smarter for common users. Assamese, Bangla, Hindi, Gujarati, Maithili, Malayalam, Marathi, Kannada, Odia, Punjabi, Telugu, Tamil and Urdu are the 13 language communities that took part in the event.

The other event, MozCamp Beta – India was aimed to bring core contributors form the multiple communities housed under the Mozilla umbrella and engage with them in a participatory and learning mode. Staffers from Mozilla who are responsible for various projects and products together with these contributors spent three days (20 – 22 June) building strategies for best practices for recruiting new contributors, mentoring them and sustaining the communities in a long run. The project page says, “MozCamp Beta is an experiment. This is the first time Mozilla is testing how to train contributors to bring in more contributors across the project.” Mozilla’s core product Firefox browser’s expanding wing Firefox OS was the center of attention. Mozilla has tied up with two Indian brands Spice and Intex to produce these phones that are expected to be around $25 revolutionizing the smartphone world and breaking the stereotype of having smartphones in the hands of them who could afford them. Some of the sessions during the event were also aimed to break the notion of app making process being too technical. The newest web innovation Appmaker gives a user the option to create a web app and flash it into the Firefox OS device without even learning any coding. Similarly the User Centered Design process was helping users to go creating with creating their app by drawing them on papers and brainstorming about having useful functionalities in them. Three of the days ended with celebrating the success of the grand user contribution that makes Mozilla a creativity-seeking organization. “Mozilla is committed to make the web free and fun. We aim to have the maximum number of Maker parties in India this year to promote web literacy and having students to create and curate Open Educational Resources,” says Mozilla’s Global Strategist and Manager of Webmake mentor team Michelle Thorne.

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/mozilla-brings-indian-communities-together-twice-in-one-month

State of Odia Language in Computing and Future Steps

subha — 2014-07-28T07:03:46Z

I participated in a "National Level Seminar on, Computer Application and Odia Language" organized by the Institute of Odia Studies and Research in Bhubaneswar on July 6, 2014 as a panelist to discuss about the state of Odia language in computing, work in progress highlighting CIS-A2K's work in the knowledge and education sector and further steps.

I wrote an article on this for the Sovereign. This can be downloaded here. The invitation for the seminar can be viewed here.

କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଓଡିଆ ଭାଷାର ସ୍ଥିତି ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ପଦକ୍ଷେପ

ଓଡ଼ିଆ: କାଲି ଓ ଆଜି

କମ୍ପୁଟରରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ବ୍ୟବହାର ଆରମ୍ଭ ହେବାର ଦଶନ୍ଧିଟିଏ ବିତିଯାଇଛି । ଏ ଦଶନ୍ଧିର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ଏହି ବର୍ଷ ଫେବ୍ରୁଆରି ୨୦ ତାରିଖରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଘଟଣାଟିଏ ଘଟିଲା - ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଷଷ୍ଠ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଭାବେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ପାଇଲା । ସାଧାରଣ ମଣିଷର ମାନସିକତା ଦୋହଲେ ଅଦିନିଆ ଝଡ଼ି କିମ୍ବା ନଈ କୂଳ ଲଙ୍ଘିଲେ । ଏ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ପାଇବା ଥିଲା ସେମିତି ମନ-ଦୋହଲେଇବା ଭଳି ଘଟଣାଟିଏ । ଓଡ଼ିଆ ମାଧ୍ୟମରେ ପଢ଼ୁଥିବା ପିଲାଙ୍କ ମନରେ ଅଧିକ ଚାକିରି ପାଇବାର ନୂଆ ନୂଆ ଆଶାଟିଏ ଗଜୁରିଲା । ଘରୁ ଫେରିଥିବା ପ୍ରବାସୀ ଓଡ଼ିଆ ଦୋକାନୀଟିଏ ବେଙ୍ଗାଳୁରୁ ସହରରେ ଥିବା ତା' ଜଳଖିଆ ଦୋକାନ ଆଗରେ ଓଡ଼ିଆରେ ନାମଫଳକଟିଏ ଲଗାଇଲା । ନିର୍ବାଚନରେ ବୋଧେ ପ୍ରଥମଥର ରାଜନୈତିକ ଦଳଟିଏ ଓଡ଼ିଆ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଯୋଜନା ନିର୍ବାଚନ ଇସ୍ତାହାରରେ ସାମିଲ କଲା । ଫେସବୁକରେ, ୱେବସାଇଟରେ ଅନେକ ଓଡ଼ିଆ ଏ ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସବ ପାଳନ କଲେ । ତେବେ ଏ ସବୁରି ଆମୋଦ ଭିତରେ ବେଳ ଆସିଛି ଆମ ଏ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଓଡ଼ିଆକୁ ଆଧୁନିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳର ତରାଜୁରେ ତଉଲିବା । ଆମ ଭାଷା ଗୋଟେ ପୁରାତନ ଭାଷା, ଆଉ ତା'ର ମାନେ ନୁହେଁ ଯେ ସେ କେବଳ ହାତୀଗୁମ୍ଫାର କାନ୍ଥରେ କିବା ଗୁଡ଼ହାଣ୍ଡିରେ ଲୁଚିରହିବ ଶିଉଳି ଗହଣରେ । ଭାଷାର ଅତୀତ ଯେତେ ପରିପୁଟ, ତା'ର ଅଧୁନା ବ୍ୟବହାରୀଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ସେ କେଉଁ ଦିଗରେ ମୁହାଁଇବ - କେବଳ ପୁରାତନ ଭାଷାର ମାନ୍ୟତା ପାଇ ଜେଜେ ହୋଇ କଣ ଘରେ ବସିରହି ଦିନ ଗଣିବ, ନାଁ ଆଧୁନିକ କୌଶଳକୁ ଆପଣେଇ ଆହୁରି ଅଧିକ ବ୍ୟବହାରରେ ଲାଗିବ । ଏକ ଭାଷା ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସମ୍ପତ୍ତିଟି ହେଉଛି ତାକୁ ଦୈନନ୍ଦିନ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଲୋକେ, ବିଶେଷ କରି ତା'କୁ ପଠନ ଓ ଲିଖନରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଲୋକେ । ଏ ମୋବାଇଲ, କମ୍ପୁଟର ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟର ଯୁଗରେ ଆମ ଭାଷା ଯଦି ଇଂରାଜୀ ସହ ତାଳ ମିଳାଇ ଚାଲି ନ ପାରୁଛି ତାହେଲେ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ିଟି ଯେ ଆମ ଭାଷାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଶୋରି ନ ପକାଇବ ତାହା ଲେଖକ ହଲପ କରି କହିପାରେ । ଆମ ଭାଷାର ଆଧୁନିକତାର ସ୍ଥିତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ଓ ଚଳିତ କାମମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜାଣି ଆଗାମୀ ଦିନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଜନାର ରୂପରେଖ ତିଆରିବା ବୋଧେ ଏ ବେଳର ପ୍ରଥମ କାମ ।

ଓଡ଼ିଆ କମ୍ପୁଟରରେ ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ ହେଲା ଟିକେ ବିଳମ୍ବରେ, ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର କିଛି ବର୍ଷ ଆଗରୁ । ବାକି ଭାରତୀୟ ଭାଷା ସେତେବେଳକୁ କମ୍ପୁଟରରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲାଣି । ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କାମ ଥିଲା ଓଡ଼ିଆରେ କମ୍ପୁଟରରେ ଟାଇପ କରି ଲେଖିବା ଓ ଆଗର ବ୍ଲକ ଟାଇପିଙ୍ଗ ବଦଳରେ ସହଜରେ ଡିଟିପି କରି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ଛପାଇବା । ସେ ବେଳରେ ସେ ଥିଲା ଗୋଟେ ବିରାଟ ସଫଳତା । ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ନାନାଦି ଫଣ୍ଟ (font) । ଫଣ୍ଟ ହେଉଚି କମ୍ପୁଟରରେ ଏକ ଲିପିର ଅକ୍ଷର ସଜାଣି । ଆଉ ସବୁ ଫଣ୍ଟ ଦେଖିବାକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା । ତେବେ ଆରମ୍ଭରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଫଣ୍ଟସବୁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ଏକା ଢାଞ୍ଚାରେ - ଇଂରାଜୀ ବା ଲାଟିନ ପରିବାରର ଅକ୍ଷରସବୁର ବଦଳରେ ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର ଖଞ୍ଜାଯାଇଥିଲା । ଯାହା ଫଳରେ କିବୋର୍ଡ଼ରେ ଇଂରାଜୀ ଅକ୍ଷରଟିଏ ଟାଇପ କଲେ ଆସୁଥିଲା ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର । ତେବେ ଏକାଧିକ ଫଣ୍ଟ ନିର୍ମାତା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମାନକ ତିଆରି କରିବା ଫଳରେ ଅନେକ ଗୁଡ଼ିଏ ମାନକର ଫଣ୍ଟ - ଯେଉଁମାନଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ଭିତରେ ତାଳମେଳ ନ ଥିଲା - ତିଆରି ହେବାରେ ଲାଗିଲା । ତେଣୁ ଅମୁକ ଫଣ୍ଟରେ ଲେଖା ପାଠ ସମୁକ ଫଣ୍ଟରେ ପଢ଼ିବା ଦୁରୂହ ହୋଇପଡ଼ିଲା । ତେବେ ଅଧିକାଂଶ ଛାପା ଓ ପ୍ରକାଶନ ସଂସ୍ଥା ଆକୃତି ନାମକ ସଫ୍ଟଓଏରଟିଏ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବାରୁ ଅଲଗା କମ୍ପୁଟରରେ ଟାଇପ ହୋଇଥିବା ପାଠ ଭିତରେ ଗୋଟେ ପ୍ରକାର ସମାନତା ଥିଲା । ତେବେ ଏସବୁ ଫଣ୍ଟରେ ଲେଖା ପାଠକୁ ନାଁ ଇମେଲରେ କାହାକୁ ପଠାଇହେଉଥିଲା, ନାଁ ୱେବସାଇଟରେ ବ୍ୟବହାର କରିହେଉଥିଲା, ନାଁ ଗୁଗଲରେ ଖୋଜି ହେଉଥିଲା । ଏହି ସବୁ ଅସୁବିଧାକୁ ସୁଧାରିବା ପାଇଁ ଇଉନିକୋଡ଼ ଫଣ୍ଟ ଆରମ୍ଭ କରାଗଲା । ଏହା ଥିଲା ଅଣ-ଲାଟିନ ଲିପିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବରଦାନ । ଏଥିରେ ସବୁ ଲାଟିନ/ଇଂରାଜୀ ଅକ୍ଷର ସହିତ ସବୁ ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର ମଧ୍ୟ ରହୁଥିଲା । ଆଉ ଏ ଥିଲା ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ମାନକ । ଅର୍ଥାତ କେବଳ ଦୁଇଟି ଓଡ଼ିଆ ଫଣ୍ଟ ଭିତରେ ସମାନତା ନୁହେଁ, ଓଡ଼ିଆ-ଗୁଜୁରାଟୀ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ସମାନତା ରହିଲା । ତେବେ ଆମର ପ୍ରକାଶନ ସଂସ୍ଥାମାନ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ମଙ୍ଗିଲେ ନାହିଁ । କାରଣ ଥିଲା ସେମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଡିଟିପି ସଫ୍ଟଓଏର (ଆଡୋବି ପେଜମେକର, କ୍ୱାର୍କ ଏକ୍ସପ୍ରେସ ଆଦି)ରେ ଓଡ଼ିଆ ଇଉନିକୋଡ଼ରେ ଯୁକ୍ତାକ୍ଷର ଆଦି ଠିକରେ କାମ କରୁନଥିଲା । ଏଣୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ପୃଷ୍ଠା ବହିର ମଲାଟ ତଳୁ ବାହାରି କମ୍ପୁଟର ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟର ପାଠକମାନଙ୍କ ପଢ଼ାହେବାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲା । ଏହାର ଗୋଟେ ବାଟ ଥିଲା ଡିଟିପି ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଫଣ୍ଟକୁ ଓଡ଼ିଆ ଇଉନିକୋଡ଼ରେ ରୂପାନ୍ତର କରି ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବା । ବିଡ଼ମ୍ବନା ଏହିକି ଯେ, ଆମ ଖବରକାଗଜମାନେ ତା' ନ କରି ଆପଣେଇଲେ ଲେଖାକୁ ଛବି କରି ନିଜ ୱେବସାଇଟରେ, ଆଉ ଥୋକେ ଡାଇନାମିକ ଫଣ୍ଟ ନାମକ ଆଉ ଏକ ପନ୍ଥା ଧରିଲେ । ଛବି ହେଲେ ଲେଖା ସବୁ ଯେ ଖୋଜିହେବ ନାହିଁ କିବା ଆଉ କେଉଁ କାମରେ ବ୍ୟବହାର କରିହେବ ନାହିଁ ତାହା କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ । ଡାଇନାମିକ ଫଣ୍ଟରେ ମୂଳ ସର୍ଭରରୁ ଫଣ୍ଟଟିଏ ଲୋଡ଼ ହେଇଥାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ପାଠକର କମ୍ପୁଟରରେ ସେ ଫଣ୍ଟଟି ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପଢ଼ିପାରେ । କିନ୍ତୁ ନାଁ ସେ ଲେଖାକୁ କପି କରି କାମରେ ଲଗାଇହୁଏ ନାଁ ଗୁଗଲ ସର୍ଚରେ ସେ ଆସେ । ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାଶିତ ପାଠ ଭିତରୁ ଅଧା ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଆସେ ନାହିଁ, ଆଉ ଅଧକ ଆସେ ଏମିତିକା ମୃତ ଫରମାଟରେ ଯେ ତା'କୁ ଆଉ କେହି କାମରେ ଲଗାଇପାରିବେ ନାହିଁ । ଯଦି ପାଠକଟିଏ ନିଜ ମୋବାଇଲ କି କମ୍ପୁଟରରେ ଅବାଧରେ ନିଜ ଭାଷା ପଢ଼ିନପାରୁଛି ତାହେଲେ ସେ କେମିତି ଯେ ଭାଷାକୁ ଜାବୁଡ଼ି ଧରିବ ତାହା ଆଲୋଚନାର ବିଷୟ । ପାଠ ବଢ଼ିଲେ ପାଠକମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ପଠନର ସୁଯୋଗ ମିଳିବ, ବିକଳ୍ପ ମିଳିବ ବାଛିବା ପାଇଁ ନିଜ ପସନ୍ଦର ବହିଟିଏ । ଆଉ ତା ଯଦି ହୁଏ ସୁବିଧାରେ ବ୍ୟବହାର କରିହେଉଥିବା ଭଳି ସାଧନରେ ତାହେଲେ ଇଂରାଜୀ ମାଧ୍ୟମରେ ପଢ଼ୁଥିବା ଓଡ଼ିଆ ଘରର ପିଲାଟି ବି ଓଡ଼ିଆରେ ପଢ଼ିବାକୁ ଆଗଭର ହେବ ।

ଉପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅସୁବିଧା - ଅଣ-ଇଉନିକୋଡ଼ରୁ ଇଉନିକୋଡ଼କୁ ଫଣ୍ଟ ରୂପାନ୍ତର କରିବାର ସାଧନଟି ପ୍ରଥମେ ୨୦୧୧ରେ ସୃଜନିକା ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲାରେ ବିତରଣ କରାଯାଇଥିଲା ରେବତୀ ନାମକ କନଭର୍ଟର ଦେଇ । ତେବେ ସେ ସଫ୍ଟଓଏରଟି ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣା ଅଭାବରୁ ପୁରୁଣା ହୋଇଗଲା ଆଉ ନିକଟ ଅତୀତରେ ଆଉ କିଛି ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସହ ମିଶି ଲେଖକ ଏକାଧିକ ଆକୃତି ସାରଳା ଫଣ୍ଟ ତଥା ଶ୍ରୀଲିପି ନାମକ ଆଉ ଏକ ଫଣ୍ଟରୁ ଇଉନିକୋଡ଼ ରୂପାନ୍ତର ପାଇଁ କନଭର୍ଟର ତିଆରି କରିଛନ୍ତି । ଆକୃତି ସାରଳା କନଭର୍ଟରଟି http://bitly.com/akrutiodia ରେ ଓ ଶ୍ରୀଲିପି କନଭର୍ଟରଟି http://bitly.com/shreelipi ୱେବସାଇଟରେ ଉଭୟ ଅନଲାଇନ ଓ ଅଫଲାଇନରେ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଗଣାରେ ଉପଲବ୍ଧ । ଇଣ୍ଟରନେଟର ଭାଷା ହେଲା ଇଉନିକୋଡ଼, ତାକୁ ଆଦରିଲେ ଆମ ଭାଷାର ସ୍ଥିତି ଯେ ନାହିଁରୁ କାହିଁ ହେବ ତାହା କହିବା ଏ ବିବରଣର ଅତିରଞ୍ଜନ ମାତ୍ର ହେବ ।

ଏ ତ ଗଲା ଫଣ୍ଟ-ଜନିତ ଅସୁବିଧା କଥା । ଏବେ ଆମର ବହିସବୁରେ କି କି ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ରହିଛି ତାହା ବିଚାରିବା । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଏଯାବତ ଲକ୍ଷାଧିକ ବହି ଲେଖାଯାଇଥିବ । ସେସବୁ ଭିତରୁ କେତେ ଯେ ଉପାଦେୟ ବହି ଅଛି ଆଉ ଅଚିରେ ଏସବୁ ପାଇବାର ବାଟ ଯେ ଅମଡ଼ା ଏକଥାରେ ବୋଧେ ପାଠକେ ଏକମତ ହେବେ । ଆମ ବହିସବୁ ଯଦି ଡିଜିଟାଲ ଲାଇବ୍ରେରି ମାଧ୍ୟମରେ ଖୋଲାରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଅନ୍ତା ତାହେଲେ ଜ୍ଞାନଲାଭର ପଥ ସୁଗମ ହୋଇପାରନ୍ତା । ବହି ସବୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବାର ସୁବିଧା ବାଟଟିଏ ହେଲା ସେସବୁକୁ ଲେଖା ବା ଟେକ୍ସଟ ରୂପରେ ରଖିବା । ଲେଖାକୁ ଇଣ୍ଟରନେଟ ଯୋଗେ ଖୋଜିହେବ, ପୁନର୍ବ୍ୟବହାର କରିହେବ ଆଉ ବିତରଣ ମଧ୍ୟ କରିହେବ । ଆଉ ଏକ ବାଟ ହେଲା ବହିକୁ ସ୍କାନ କରି ପିଡିଏଫ ରୂପରେ ଉପଲବ୍ଧ କରିହେବ । ପିଡିଏଫ ବହିସବୁ ପଢ଼ିହେଉଥିଲେ ହେଁ ଖୋଜିବା ଆଉ ପୁନର୍ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଖାପାଖି ଅସମ୍ଭବ । ତେବେ ଡିଟିପି ହୋଇଥିବା ବହିକୁ ଫଣ୍ଟ କନଭର୍ଟର ସାହାଯ୍ୟରେ ଇଉନିକୋଡ଼ରେ ରୂପାନ୍ତର କରିହେବ ଯାହା ବହିକୁ ସ୍କାନ କରି ପିଡିଏଫ ତିଆରିଲେ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ନ୍ୟାସନାଲ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ ଅଫ ରାଉରକେଲାର ମିଳିତ ସହଯୋଗରେ ୧୯୫୦ ମସିହା ଯାଏ ଛପା ହୋଇଥିବା ୭୪୦ ଖଣ୍ଡ ଉପାଦେୟ ଓଡ଼ିଆ ବହିକୁ ସୃଜନିକା ଅନୁଷ୍ଠାନ ତରଫରୁ ସ୍କାନ କରାଯାଇଛି । ଏଥି ମଧ୍ୟରୁ ୨୪୦ ଖଣ୍ଡ ବହି oaob.nitrkl.ac.in ରେ ଡାଉନଲୋଡ଼ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ । ତେବେ ବହିସବୁ ପ୍ରକାଶକଙ୍କ ଅନୁମତି ବିନା ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ରଖିବା କପିରାଇଟ ଆଇନର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ । ନିକଟରେ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ତରଫରୁ ଆୟୋଜିତ "ଓଡ଼ିଶା ଦିବସ ୨୦୧୪" ଅବସରରେ ଭାଷାବିଦ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ଦେବୀପ୍ରସନ୍ନ ପଟ୍ଟନାୟକ ଓ ଭାଷା ଗବେଷକ ସୁବ୍ରତ ପୃଷ୍ଟିଙ୍କ ରଚିତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଗବେଷଣା ତଥ୍ୟ ସମ୍ବଳିତ ଏକ ଇଂରାଜୀ ବହି "Classical Odia" ଓ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ପୃଷ୍ଟିଙ୍କ ଦୁଇଟି ଓଡ଼ିଆ ବହି "ଭାଷା ଓ ଜାତୀୟତା" ଏବଂ "ଜାତି, ଜାଗୃତି ଓ ପ୍ରଗତି"କୁ CC-BY-SA ୩.୦ ଲାଇସେନ୍ସରେ ପୁନ-ଲାଇସେନ୍ସ କରିବାର ଅନୁମତି ଦେଲେ । ଏହି ଲାଇସେନ୍ସ ଜଣେ ପାଠକକୁ କେବଳ ବହିଟି ପଢ଼ିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇନଥାଏ, ବରଂ ବହିର ସ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କୁ ଶ୍ରେୟ ଦେଇ ବହିର ଲେଖାକୁ ପୁନ-ବ୍ୟବହାର ଓ ବିତରଣ କରିପାରେ । ଏହା ଏକ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ଓ ଐତିହାସିକ ପଦକ୍ଷେପ । ଯଦି ଆମ ଲେଖକ ଓ ପ୍ରକାଶକ ମାନେ ଏମିତି ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତେ ତେବେ ଅନେକ ଉପାଦେୟ ବହି ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇ ପାଠକର ପଠନ ଭୋକ ମେଣ୍ଟାନ୍ତା । ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ପୃଷ୍ଟିଙ୍କ ବହି ଦୁଇଟିର ଲେଖାର ଫଣ୍ଟ ରୂପାନ୍ତର ହୋଇ ଏବେ ତାହା ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାରରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେବ । ଉଇକିପାଠାଗାର ଇଣ୍ଟରନେଟରେ wikisource.org/wiki/Main_Page/Odia ଠାରେ ଉପଲବ୍ଧ ଏକ ଡିଜିଟାଲ ଲାଇବ୍ରେରି ଯେଉଁଥିରେ କପିରାଇଟର ଜଞ୍ଜାଳରୁ ମୁକ୍ତ ବହିମାନ ପାଠକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲାରେ ଉପଲବ୍ଧ । ଉଇକିପାଠାଗାରରେ ଆମ ଭାଗବତ, ମହାଭାରତଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଜ୍ଞାନ ଓ ଆଇନର ବହିସବୁ ରଖାଯାଇପାରିବ । ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଛପା ହୋଇନଥିବା ଅନେକ ଉପାଦେୟ ବହି ଯେ କେବଳ ପାଠକମାନଙ୍କ ଅବାଧ ପଠନର ଦିଗନ୍ତଟିଏ ବିସ୍ତାରିବ ତା' ନୁହେଁ, ବରଂ ଆମ ଭାଷାର ଅଧିକ ପାଠ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇ ଓଡ଼ିଆକୁ ଆଉ ପାଞ୍ଚ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଭାଷା ସଙ୍ଗେ କାନ୍ଧ ମିଳାଇ ଛିଡ଼ାହେବାକୁ ଭରସା ଦେବ ।

ଖାଲି ବହି ନୁହେଁ ଆମ ଖବରକାଗଜମାନ ମଧ୍ୟ ହେଲେ ଚଳନ୍ତି ଇତିହାସର ରଥଚକ । ବହି, ପତ୍ରିକା ଆଉ ଖବରକାଗଜରୁ ତଥ୍ୟ ନେଇ ଭରିହେବ ଆମ ଭାଷାର ଉଇକିପିଡ଼ିଆକୁ । ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସଙ୍ଗଠନ ଉଇକିମିଡ଼ିଆର ଅଂଶବିଶେଷ । ଅନେକେ ଇଂରାଜୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରୁ ନିତି କେତେ ବିଷୟ ପଢୁଥିବେ, ହେଲେ ଥରେ ବୋଧେ ଭାବି ନଥିବେ ଓଡ଼ିଆରେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଥିବା ବାବଦରେ । ୨୦୦୨ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ୨୦୧୧ ଯାଏ ସୁପ୍ତିରେ ଥିଲା ଏହି ଅନଲାଇନ ଜ୍ଞାନକୋଷ । ତେବେ ବେଙ୍ଗାଳୁରୁଠାରେ କେତେଜଣ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ପୁଣି ତେଜିଲା ଆଉ କିଛି ଉତ୍ସାହୀ ଓଡ଼ିଆ, ଓଡ଼ିଶା ଓ ଭାରତର କୋଣ-ସନୁକୋଣରୁ ଏଥିରେ ଭାଗ ନେବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ମାତ୍ର ୧୫ ଜଣ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ଉଇକିଆଳି (ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ସମ୍ପାଦକ)ଙ୍କ ସମ୍ପାଦିତ ୮,୦୦୦ ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଭରା ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ବିଶାଳତମ ଇନଲାଇନ ଜ୍ଞାନକୋଷ । ଜ୍ଞାନକୋଷ ଭିତ୍ତିକ ଲେଖା ବୋଧେ ଗୋପାଳ ପ୍ରହରାଜଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ ଓ ବିନୋଦ କାନୁନଗୋଙ୍କ ଜ୍ଞାନମଣ୍ଡଳ ପରେ ଆଉ ସାମୁହିକ ଭାବେ ଲେଖାହୋଇନଥିବ । or.wikipedia.orgରେ ଉପଲବ୍ଧ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ସମସ୍ତେ ଭାଗନେଇ ନୂଆ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଗଢ଼ିପାରିବେଓ ଆଗରୁ ଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗର ସମ୍ପାଦନା କରିପାରିବେ । ଅନେକେ ଯେ ଗୁଗଲରେ ଆଉ ଫେସବୁକରେ ଓଡ଼ିଆ ଆସୁନାହିଁ ବୋଲି ଗୁମାନ କରିବସନ୍ତି ତାକୁ ଆଣିବାର ଗୋଟେ ବାଟ ହେଲା ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳ, ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳ, ନିଜ ପସନ୍ଦରେ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ, ଆମର ଇତିହାସ ଓ ଆହୁରି ଅନେକ ବିଷୟରେ ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ ଲେଖିବା ।

ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ପନ୍ଥା:

ଓଡ଼ିଆ ବହିର ଡିଜିଟାଲ ରୂପ: ଉଇକିପାଠାଗାରରେ ଅଚିରେ ଓଡ଼ିଆ ବହି ସବୁକୁ ଡିଜିଟାଲ ରୂପରେ ଲେଖା ଭାବେ ରଖାଯାଇପାରିବ । ତେବେ ବହି ସବୁର ଲାଇସେନ୍ସକୁ Creative Commons Share-Alike କିମ୍ବା Public Domainରେ ପ୍ରକାଶକ କିମ୍ବା ସତ୍ୱାଧିକାରୀଙ୍କ ଅନୁମତି କ୍ରମେ ବଦଳାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
ଓଡ଼ିଆରେ ଅଧିକ ଇଉନିକୋଡ଼ କଣ୍ଟେଣ୍ଟ ତିଆରି: ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଏଥିପାଇଁ ଏକ ପ୍ରକୃଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ । ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲାଥିବାରୁ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟକ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ଲେଖିପାରିବେ । ଏଥିସହିତ ଖବରକାଗଜ, ପତ୍ରପତ୍ରିକା ଆଦି ମଧ୍ୟ ନିଜର ୱେବସାଇଟରେ ଇଉନିକୋଡ଼ରେ ଲେଖାସବୁ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
ଓପନସୋର୍ସ ସାଧନର ବ୍ୟବହାର: ଅନେକ ଓପନସୋର୍ସ ସଫ୍ଟଓଏର ଏବେ ବ୍ୟବହୃତ ଆଡୋବ ପେଜମେକର ଆଦି ଡିଟିପି ସଫ୍ଟଓଏରର ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର ହୋଇପାରିବ । ଆକୃତି, ଶ୍ରୀଲିପି ଆଦିର ବଦଳରେ ଡିଟିପି ପାଇଁ ଇଉନିକୋଡ଼ ଫଣ୍ଟ ବ୍ୟବହାର କଲେ ଏବେ ଲେଖା ବିତରଣରେ ଯେଉ ବିରାଟ ଖମାଟିଏ ରହିଛି ତାହା କିଛିକାଂଶରେ ଭରିଯିବ । ସୁଖର କଥା ମାଗଣାରେ ଉପଲବ୍ଧ ଉବଣ୍ଟୁ ଓ ଫେଡୋରା ଭଳି ଓପନସୋର୍ସ ଅପରେଟିଙ୍ଗ ସିଷ୍ଟମ ମାଇକ୍ରୋସଫ୍ଟର ଉଇଣ୍ଡୋଜ XP, ଭିସ୍ତା ଆଦିଠୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଅଧିକ ନିରାପଦ ଓ ଭାଇରସ ରହିତ । ବ୍ୟବହାରୀରେ ଏହାକୁ ଆପଣେଇପାରିବେ
ଓଡ଼ିଆକୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଭାବେ ପାଠ୍ୟକ୍ରମରେ ରଖିବା: ଶିଶୁର ଭାଷା ତା' ବୋଉର ଭାଷା ହେବା ଉଚିତ, ସେଥିପାଇଁ ଏହା ମା'ବୋଲି ମା ମା' ତୁଣ୍ଡର ଭାଷା ବୋଲି ଜଣା । ତଣ୍ଟିଚିପି ପିଲାଟିକୁ ଜନ୍ମ ହେବା ବେଳୁ ଚାକିରି ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ କରିବାରେ ଯେଉଁ ବୃଥା ପରିଶ୍ରମ ଅଭିଭାବକେ କରୁଛନ୍ତି ତା' ପିଲାଟି ଉପରେ ଜୋର-ଜବରଦସ୍ତି ଏକ ବିଦେଶୀ ଭାଷା ଲଦି ଦେଉଛି । ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ପିଲାର ମାନସିକ ସନ୍ତୁଳନ ବିଗିଡ଼ି ନିଜ ଜାତି, ଅଞ୍ଚଳ, ରାଜ୍ୟ, ଲୋକେ ଆଉ ଏପରିକି ନିଜ ପରିବାର ପ୍ରତି ଛୁଆବେଳୁ ଏକ ପ୍ରକାର ମମତା-ରହିତ ହୋଇଯାଉଛି । ଓଡ଼ିଆ ଶିକ୍ଷା ଶିଶୁ ଶ୍ରେଣୀରୁ ନେଇ ବିଏ-ବିଏସସି ଯାଏ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ହେଉ । ଓଡ଼ିଶାରେ ବାକି ରାଜ୍ୟ ଭଳି ଏକ ଗବେଷଣାମୂଳକ ଓଡ଼ିଆ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଉ । ଏ ଭାଷା ଯଥେଷ୍ଟ ଆଧୁନିକ ପ୍ରେମ କବିତା ଶୁଣିଲାଣି । ଭାଷାର ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ବିଶ୍ଳେଷଣ ଲୋଡ଼ା ।
ଓଡ଼ିଆ ହେଉ ସରକାରୀ ଭାଷା: ଯେତେ ଯାହା ହେଉ ଯଦି ଭାଷାଟିଏ ରାଜଭାଷା ବା ସରକାରୀ କାମରେ ନ ଲାଗିଲା ତାହେଲେ ଭାଷା ପ୍ରତି ଯେତେ ମମତା ଥାଉ, ସାଧାରଣ ଲୋକଟିଏ ବ୍ୟାଙ୍କରୁ ଋଣ ଆଣିବା ବେଳେ କଷ୍ଟେମଷ୍ଟେ ଇଂରାଜୀରେ ଲେଖିବ । ଓଡ଼ିଆ ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ବାଧ୍ୟତାମୂଲକ ହେଲେ ବାହାରୁ ଆସୁଥିବା ଆଇଏଏସ ଅଫିସର ଯେଉଁମାନେ ସରକାରୀ କଳର ମୁଖ୍ୟ, ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ଶିଖିବେ ଓ ଲୋକଙ୍କର ଅସୁବିଧା ବେଶି ବୁଝିବେ । ମଣିଷର ପ୍ରାକୃତିକ ଭାଷା ଯଦି ପଠନ, ଲିଖନ, ସରବରାହ ଓ ଯୋଗାଯୋଗର ଭାଷା ହେଲା ସେ ଭାଷାର ଗତିକୁ ଯେ କେହି ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ ତାହା ଆମ ପାଇଁ ମାଣ୍ଡାରିନ, ଜାପାନୀ, ଥାଇ ଆଦି ଏସୀୟ ଭାଷାମାନଙ୍କଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଫରାସୀ, ଜର୍ମାନ, ଋଷିଆନ, ଆରବୀ ଆଦି ଛାମୁଆଁ ଭାଷାସମୂହ ଆମ ଆଗରେ ପ୍ରମାଣ କରିଦେଇଛନ୍ତି । ଆଉ ଇଂରାଜୀକୁ ଆମର ଶତ୍ରୁ ନ ମଣି ତା' କାନ୍ଧରେ ଚଢ଼ି ଆମ୍ବ ପାରିବା କୌଶଳଟି ଏ ସାଧବର ଦାୟାଦ ଜାତିକୁ ଶିଖିବାକୁ ପଡ଼ିବ।

ଲେଖକ ପରିଚିତି:

ଶୁଭାଶିଷ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଜଣେ ଶିକ୍ଷା ଗବେଷକ । ସେ ଉଇକିମିଡିଆ ଫାଉଣ୍ଡେସନରୁ ଅନୁଦାନପ୍ରାପ୍ତ ସେଣ୍ଟର ଫର ଇଣ୍ଟରନେଟ ଏଣ୍ଡ ସୋସାଇଟିର ଆକସେସ ଟୁ ନଲେଜରେ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ଅଧିକାରୀ ଭାବେ କମ୍ପୁଟରରେ ଭାରତୀୟ ଭାଷାଶିକ୍ଷା ସମ୍ବନ୍ଧରେ କାମ କରୁଛନ୍ତି । ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଓ Mozilla ତଥା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଲୋକାଲାଇଜେସନର ମାନକ, ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଭିନ୍ନ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନରେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ସମ୍ପାଦନା ପ୍ରକଳ୍ପ, ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ OpenGLAMର ସଦସ୍ୟ ଓ ଭାରତୀୟ ଆମ୍ବାସାଡର ଭାବରେ ଓ OpenEducation ପ୍ରକଳ୍ପ ମାଧ୍ୟମରେ ଅଧିକ ଜ୍ଞାନର ବିତରଣର ସାଧନ ନିର୍ମାଣ, ଉଇକିମାନିଆ ଭଳି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଭାଗନେଇ ଏସୀୟ ଭାଷାସମୂହ ପାଇଁ ମିଳିତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ତଥା ନାଗରିକ ସାମ୍ବାଦିକ ସଙ୍ଗଠନ Global Voicesର ଓଡ଼ିଆ ଲିଙ୍ଗୁଆ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ସେ ଭାଷା ଗବେଷଣା ଓ ଭାଷାର କମ୍ପୁଟରୀକରଣ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ସାଧନ ନିର୍ମାଣରେ ସେ ସକ୍ରିୟ ।

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/state-of-odia-language-in-computing-and-future-steps

ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷରସଜ୍ଜା

subha — 2014-07-28T06:02:16Z

This article was published in the Samaja (Odia newspaper) on July 4, 2014.

This is an article "ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷରସଜ୍ଜା" published in The Samaja on July 4, 2014 is about the Akruti Sarala - Unicode Odia converter that fellow Wikipedian Manoj Sahukar and myself worked. Akruti is a modified/extended ISCII encoding based font that is used by many users. This converter could convert them to Unicode so the text could not just be searchable on the Internet but could also be used for posting on Facebook, mail, Wikipedia, blogs and other websites. This has been published today in the editorial page.

Read a scanned version of the published article below:

Read the Samaja paper here.

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/article-on-akruti-unicode-converter-in-samaja

Odia Language gets a new Unicode Font Converter

subha — 2014-07-02T09:59:31Z

Recently, I worked on designing a font encoding converter with a fellow Wikimedian Manoj Sahukar. We worked by taking the code of a converter that was made three years back and made it work for two fonts AkrutiOriSarala99 and AkrutiOriSarala that are used by the media industry for printing and publishing.

This converter can now convert text typed using a modified ISCII based encoding and help generating Unicode text. Based on this learning from this I created another such converter for one such popular font Shreelipi that is used by Government of Odisha's official documentation including a magazine. The following is a summary of the usability of the converters:

It’s been over a decade since Unicode standard was made available for Odia script. Odia is a language spoken by roughly 33 million people in Eastern India, and is one of the many official languages of India. Since its release, it has been challenging to get more content on Unicode, the reason being many who are used to other non-Unicode standards are not willing to make the move to Unicode. This created the need for a simple converter that could convert text once typed in various non-Unicode fonts to Unicode. This could enrich Wikipedia and other Wikimedia projects by converting previously typed content and making it more widely available on the internet. The Odia language recently got such a converter, making it possible to convert two of the most popular fonts among media professionals (AkrutiOriSarala99 and AkrutiOriSarala) into Unicode.

All of the non-Latin scripts came under one umbrella after the rollout of Unicode. Since then, many Unicode compliant fonts have been designed and the open source community has put forth effort to produce good quality fonts. Though contribution to Unicode compliant portals like Wikipedia increased, the publication and printing industries in India were still stuck with the pre-existing ASCII and ISCII standards (Indian font encoding standard based on ASCII). Modified ASCII fonts that were used as typesets for newspapers, books, magazines and other printed documents still exist in these industries. This created a massive amount of content that is not searchable or reproducible because it is not Unicode compliant. The difference in Unicode font is the existence of separate glyphs for the Indic script characters along with the Latin glyphs that are actually replaced by the Indic characters. So, when someone does not have a particular ASCII standard font installed, the typed text looks absurd (see Mojibake), however text typed using one Unicode font could be read using another Unicode font in a different operating system. Most of the ASCII fonts that are used for typing Indic languages are proprietary and many individuals/organizations even use pirated software and fonts. Having massive amounts of content available in multiple standards and little content in Unicode created a large gap for many languages including Odia. Until all of this content gets converted to Unicode to make it searchable, sharable and reusable, then the knowledge base created will remain inaccessible. Some of the Indic languages fortunately have more and more contributors creating Unicode content. There is a need to work on technological development to convert non-Unicode content to Unicode and open it up for people to use.

There are a few different kinds of fonts used by media and publication houses, the most popular one is Akruti. Two other popular standards are LeapOffice and Shreelipi. Akruti software comes bundled with a variety of typefaces and an encoding engine that works well in Adobe Acrobat Creator, the most popular DTP software package. Industry professionals are comfortable using it for its reputation and seamless printing. The problem of migrating content from other standards to Unicode arose when the Odia Wikimedia community started reaching out to these industry professionals. Apparently authors, government employees and other professional were more comfortable using one of the standards mentioned above. All of these people type using either a generic popular standard, Modular, or a universal standard, Inscript. Fortunately, the former is now incorporated into Mediawiki‘s Universal Language Selector (ULS) and the latter is in the process of getting added to ULS. Once this is done, many folks could start contributing to Wikipedia easily. Content that has been typed in various modified ASCII fonts include encyclopedias that could help grow content on Wikisource and Wikiquote. All of these need to be converted to Unicode. The non-profit group Srujanika first initiated a project to build a converter for conversion of two different Akruti fonts: AkrutiOriSarala99 and OR-TT Sarala. The former being outdated and the other being less popular. The Rebati 1 converter which was built by the Srujanika team was not being maintained and was more of an orphan project.
Above: Akruti Sarala - Unicode Odia converter user manual. Image credit: Subhashish Panigrahi, CC-BY-3.0

There are a few different kinds of fonts used by media and publication houses, the most popular one is Akruti. Two other popular standards are LeapOffice and Shreelipi. Akruti software comes bundled with a variety of typefaces and an encoding engine that works well in Adobe Acrobat Creator, the most popular DTP software package. Industry professionals are comfortable using it for its reputation and seamless printing. The problem of migrating content from other standards to Unicode arose when the Odia Wikimedia community started reaching out to these industry professionals. Apparently authors, government employees and other professional were more comfortable using one of the standards mentioned above. All of these people type using either a generic popular standard, Modular, or a universal standard, Inscript. Fortunately, the former is now incorporated into Mediawiki‘s Universal Language Selector (ULS) and the latter is in the process of getting added to ULS. Once this is done, many folks could start contributing to Wikipedia easily.

Content that has been typed in various modified ASCII fonts include encyclopedias that could help grow content on Wikisource and Wikiquote. All of these need to be converted to Unicode. The non-profit group Srujanika first initiated a project to build a converter for conversion of two different Akruti fonts: AkrutiOriSarala99 and OR-TT Sarala. The former being outdated and the other being less popular. The Rebati 1 converter which was built by the Srujanika team was not being maintained and was more of an orphan project.

Above: Akruti Sarala - Unicode Odia converter user manual. Image credit: Subhashish Panigrahi, CC-BY-3.0

Fellow Wikimedian Manoj Sahukar and myself used parts of the “Rebati 1 converter” code and worked on building another converter. The new “Akruti Sarala – Unicode Odia converter” can convert the more popular AkrutiOriSarala font and its predecessor AkrutiOriSarala99, which is still used by some. Odia Wikimedian Mrutyunjaya Kar and journalist Subhransu Panda have helped by reporting broken conjuncts which helps in fixing all problems before publishing. Odia authors and journalists have already started using the font and many of them have regular posts in Odia. We are waiting for more authors to contribute to Wikipedia by converting their work and wikifying it.

Recently a beta version of another Unicode font converter for Shreelipi fonts based on Odia Wikipedian Shitikantha Dash‘s initial code is released. It works with at least 85 % accuracy.

"Even after getting the classical status, Odia language is not being used actively on the internet like some other Indian languages. The main reason behind this is our writing system has not been web-friendly. Most of those in Odisha having typing skills, use modular keyboard and Akruti fonts. Akruti is not web-compatible as we know. There are thousands of articles, literary works, news stories typed in Akruti fonts lying unused (on the internet). Thanks to Subhashish Panigrahi and his associates, they have developed this new font converter that can convert your Akruti text into Unicode. I have checked it. It’s error-free. Now it’s easy for us to write articles online (for Wikipedia and other sites). Yes, we are late entrants as far as use of vernacular languages on the internet is concerned. But this converter will help us to go godspeed. Lets make Odia our language of communication and expression."

The above was originally posted on Wikimedia blog.

Quick Links

Copyright notes: "Akruti Sarala - Unicode converter screenshot mock-up.svg", "Akruti converter user manual (white).svg" by Subhashish Panigrahi , under CC-BY-SA 3.0 Unported, from Wikimedia Commons

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/odia-language-gets-new-unicode-font-converter

This Twitter Account Puts a Face to the Unsung Volunteer Editors Behind Wikipedia

subha — 2014-07-03T06:17:56Z

The life of a Wikipedia editor is an interesting one. Globally, about 100,000 editors edit the collaborative online encyclopedia's 30 million articles in 287 languages, including over 4.5 million in the English Wikipedia.

Click to read the post published on Global Voices here.

They dedicate a tremendous amount of their time to contribute and edit articles, but for no pay (editors work as volunteers) and for little public recognition – their work is credited via their usernames tucked away in the entry's edit history.

Now, one initiative is trying to shine the spotlight on these hard-working “Wikipedians.” WeAreWikipedia is an unofficial project that brings on a different editor each week to curate information regarding their favorite Wikipedia pages and tweet them using the handle @WeAreWikipedia. So far, 19 people representing 17 different language Wikipedias have curated the account.

WeAreWikipedia explains on its blog that it was inspired by a weekly rotation curation handle @WeAreBangalore created by social media strategists from the Indian city of Bangalore in October 2013 to create a space for Bangaloreans to tell their stories, give their opinions or simple connect with other active social media users in the area.

Admin: Most of u r not aware that, one of our previous curators @psubhashish was inspired by us and started global #RoCur @WeAreWikipedia :)
— Bangalore/Rajeev (@WeAreBangalore) June 17, 2014

@WeAreBangalore in turn took its cue from the highly successful @sweden, which turns over the Twitter handle to a different Swede every week as a sort of citizen ambassador program.

The WeAreWikipedia curators also tell personal stories and explain the technicalities of publishing and editing Wikipedia to any readers who ask.

Wherever I go, local Wikipedians are so welcoming and so open to collaboration. I have made friends all around the globe.
— WeAreWikipedia (@WeAreWikipedia) junio 17, 2014

Curators often focus tweets on their Wikipedia language community and country. Two women editors from India, Noopur Raval and Netha Hussain, dedicated many of their publications to facts about women’s rights, issues and development in India while curating the handle during Women’s History Month in March. They also drew attention to an edit-a-thon held in Bangalore that brought 90 women to write about 77 articles related to women in India.

Mariona Aragay, an editor for the Catalan Wikipedia, made a related call for more women editors while she was at the helm of @WeAreWikipedia:

As a wikipedian, it concernes me the low ratio of #woman editors: if you’re a wiki-girl, let us know your experience! #gendergap @wikiwomen

— WeAreWikipedia (@WeAreWikipedia) June 4, 2014

Curators also highlight community events, such as Odisha Dibasa 2014, a gathering at the end of March 2014 of the Odia-language Wikipedia community in the capital of the Indian state of Odisha, where the language is predominantly spoken.

Diptiman Panigrahi, an Odia editor who curated @WeAreWikipedia during the event, talked about his week in a blog post for The Centre for Internet and Society in India:

It was a wonderful experience curating WeAreWikipedia without even much time. Meeting the entire Wikimedia global community was even more fun when I was telling happenings of my own community. I hope to take part in more of such collaborative global issues like this.

You can follow WeAreWikipedia on Twitter, Facebook and on their blog.

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/global-voices-online-june-18-2014-subhashish-panigrahi-twitter-account-puts-a-face-to-unsung-volunteer-editors-behind-wikipedia

Indic Language Wikipedias as Open Educational Resources

subha — 2014-06-04T03:32:57Z

The Open Education Working Group sees supporting multilingual activities such as translation to and from languages which are not often used as one of its key future roles. Subhashish Panigrahi’s post while dwelling upon the growth of Indic Wikimedia communities critically examines Wikipedia as an educational resource.

The article by Subhashish Panigrahi was published in Open Education Working Group website on May 27, 2014.

Subhashish Panigrahi is an an educator and open source activist based in Bangalore, India. He is a long time Wikimedian and is involved in many activism and policy level debates around open education. Currently he is working at the Centre for Internet and Society’s Access To Knowledge program where he is working on designing implementation projects for catalyzing growth of Indic Wikimedia communities and content acquisition.

In the past, he has worked on building partnership with universities, language research organizations, government departments, GLAM institutions and individuals for bringing more scholarly and encyclopedic content on language, culture and history under free licenses. He is excited about experimenting on new methodologies in education, building interactive educational resources and bringing knowledge producing institutions, resourceful experts and scholars under one roof. He has been involved in various language related conferences and spoken in both policy and implementation discourses around open knowledge and open source.

Since the inception of four Indic language Wikipedias: Assamese, Malayalam, Odia and Punjab in 2002, the focus of Wikimedia Foundation has been diverse in many aspects.

Wikipedia’s focus oriented from Latin to non-Latin projects which was high-risk but revolutionary specifically in four of the aforementioned languages besides the other language Wikipedias that came a little later. It is quite obvious that the number of contributors to the Indic language Wikimedia projects were very few. Indic input in Unicode standard was less popular. Wikipedia struggled back then and still continues to struggle in terms of getting voluntary contributions and quality content because of these reasons.


Above: A screen shot of Assamese Wikipedia page

In its initial phase of community building the language projects faced difficulties in teaching people about typing in their own scripts. It was a painful exercise – starting from scratch to building language input tools and tutorials, conducting outreach for mass-awareness and educating them of the importance of building content for their future generation and other such activities. Today, about 12 out of the 20 Indic language Wikipedias are active in terms of growth in the size of the contributor community and quality content. However, since the available resources are more or less limited in general and also lacking more in regional languages, there has been dependence on text books as useful educational resources. There is a complete dearth of peer reviewed journals and research documents in Indic languages. If there are some, they have not been digitized and some of the digitized resources are not available in accessible formats. With this there is a need to rethink about the potential to open Wikipedia up for more contribution from the academia and researcher communities.


Odia Wikipedia workshop, IIMC, Dhenkanal 18-19 November 2013 [Source Wikmedia Commons]

Conventionally educational resources are created by subject experts in a limited time frame and reviewed for factual accuracy. Wikipedia, on the contrary could be edited by anyone at any point of time and the content is ever changing. Many-a-times stub class articles get created. Not all of the articles are also of good quality. All of these result in a mixed spectrum of articles of varied quality. So, the entire Wikipedia, per se cannot be taken as OER.. It is quite challenging to get dedicated volunteers to devote their time to enhance the quality and keep the articles updated.

The ever changing nature of Wikipedia could be a potential opportunity to look at it as an educational resource that is more dynamic and upgradable in nature. Some of the subjects such as science or humanities in our education syllabi have content that is perpetually true in nature. If well written, then these kind of articles could be taken as OER as these do not need constant change. However, many other study programs including the applied disciplines are not up to date because of the conventional mode of education. There is a need to revamp the educational system and bring a more dynamic and informative system. Wikipedia, for sure will be a good platform for specific areas of education like these. However, this could be attained only if there are a group of contributors while implementing mass-scale WikipediaEducation Programs.

While working with two different batches of masters students of journalism at Indian Institute of MassCommunication at Dhenkanal in Odisha, I experienced the multitude of such fast pace of information flow that does not exist in many other disciplines. In general, people working on current issues of the world remain in a high information zone. If such talents could be tapped by bringing Wikipedia into their zone of action, then something great could be leveraged. Similarly, many researchers and people that are involved in work related documentation could be tapped when looking at specific subject areas for creating a subset of educational resource building exercise from Wikipedia.


Screenshot of the Chatasabha which is a help desk on Odia Wikipedia

The drawback in the existing text book compilation process is that a fixed number of people might make it a monotonous process. Things like visual appeal and user experience, the layers of reuse, remix and reproduction that Wikipedia offers will be lacking. The process of bringing Indic language Wikipedias into the curricula also unleashes the opportunity of creating an inclusive community of experts and passively absorbing information from the existing resources including books that are currently the only educational resources. The constant discourse that a language or academic community that are subsets of a Wikipedia community, cross-pollination of ideas, information, experiments from inter-related and interdisciplinary collectives adds many additional layers of complexity to the way information get on to Wikipedia. This very complexity makes it stand out as a completely different system altogether that learns, changes the ways of approach, preserves learning and presents itself is an institution.

So far, most of the Indic languages Wikipedias are the largest reservoirs of knowledge despite the challenges of sustaining the contributing community. To take them to a new level needs the risk of allowing potential vandals of taking it to the larger audience as a contributor and taking to the knowledge seeking mass as an Open Educational Resource. As Wikipedia itself, this would be another happening journey if the challenges and mistakes are accepted. Otherwise, bringing the right balance and opening up the existing system might just take centuries and that is alarming for this society that cannot wait inside the cocoon of being completely perfect but outdated and afford to walk slower.

For more details visit http://editors.cis-india.org/openness/blog-old/open-education-working-group-may-27-2014-subhashish-panigrahi-indic-language-wikipedias-as-open-educational-resources